236بزرگترين مكتب آسمانى را پى افكند. آثار جاودانش، خاطره وحى و رسالت و مجاهدتها را در اذهان تداعى مىكند كه اين موضوع، از بُعد فرهنگى، جاى تشريح و بيان دارد؛
2. آشنايى مسلمانان با يكديگر در كنگره عظيم جهانى توحيد؛ تبادل نظر در مسائل جهانى مسلمانان؛ خروج از حصار تنگ نژاد، سرزمين، رنگ و ساير مشخصههاى اقليمى؛ پيوستن به اقيانوس بىكران امت اسلامى و جهان انسانى و همچنين چنگ زدن به ريسمان الهى كه جهان اسلام را بهصورت پيكرى درآورده است تا در جهت حل مشكلات و رنجها، رايزنى و چاره انديشى بپردازند كه از بعد اجتماعى و سياسى جاى بحث فراوان دارد؛
3. فراگير بودن منافع حج نسبت به عموم مردم جهان، چه حجگزار و چه غيره كه هر گروهى در اين درياى متلاطم بر حسب حال و استعداد خود به نوعى بهره گيرند؛
4. تأكيد بر اينكه نبايست مردم با تنگ نظرى و محدود نگرى، فقط به مصالح و منافع خود و منطقه جغرافيايى خاص خود بينديشد. اين نوع تفكر، جهان را به ويرانى مىكشد و سرنوشت انسانها را تباه مىكند و اين با فلسفه و بينش جهانشمول اسلام و انساندوستى و نگرش فرا ملى و برون مرزى در تضاد است.
اسلام، آيين بشريت است. پس بايستى در اجتماع عظيم حج، مصالح همه انسانها و تمام كشورها تحقق پذيرد و آبادى شهرها و همچنين حيات...، مد نظر قرار گيرد تا منافع آن فراگير شود. قياما للناس انسانها، به اين است كه چرخهاى اقتصادى به گردش درآيد و همگان از اين رهگذر سود برند. تهيدستى از جامعه رخت بربندد و عمران و آبادى به وجود آيد و اسلام نيرومند شود.
بدين ترتيب، موسم حج، ساير كشورها را نيز تغذيه مىكند و افراد بسيارى در پرتو آن ارتزاق مىشوند و تعاون بينالملل اسلامى تحقق مىپذيرد.
ج) مسئله جهانى شدن و جهانى سازى
از مسائلى كه در عصر ما، در پهنه سياست، فرهنگ و اقتصاد مطرح است، مسئله جهانى سازى و جهانى شدن است. اين بحث مجالى مناسبتر و ميدانى گستردهتر مىطلبد تا صاحبنظران و نظريهپردازان در آن به بحث و گفتوگو بنشينند؛ اما در اينجا به تناسب موضوع و در نظر داشتن نكات ارزشمند و شايان تأملى كه در سخن امام صادق(ع) ديديم و همچنين نگرشى اجمالى به موضوع، تا آنجا مىنگريم كه در بعد اقتصادى به منافع حج مرتبط است.
چنانكه اشاره شد، موضوع جهانىسازى از مسائلى است كه امروز درباره آن در سطح بينالملل، مذاكره و مشاجره مىشود. گروههايى در جهان غرب به نقد اين انديشه پرداخته و به مبارزه با اين سياست استعمارى برخاستهاند. در حالى كه سياستهاى حاكم بر آن پاى مىفشارند و راهكارى براى