190
الف) انطباق منافع حجاج با مصلحت كشور
تجربه نشان داده است كه در بيش از سه دهه گذشته، سالانه هزاران كارگزار روحانى، فرهنگى و ديگران در كاروانها و بعثه مراجع و ستادهاى مختلف عقيدتى، فرهنگى و غيره به انحاى مختلف - و البته بيشتر از طريق سخنرانى و توزيع كتاب، رساله و بروشورهاى مختلف - در ارشاد حجاج سعى داشتهاند، اما در موضوعات اين مقاله، زائران، كمترين اثر را پذيرفتهاند و تا زمانى كه سياستگذارىهاى كلان به همين منوال ادامه داشته باشد، نتايج سياستها هم به همين صورت تداوم خواهد يافت. تلاشهاى فرهنگى و تبليغى هنگامى مؤثر مىافتد كه اولاً مبلغان، خود عامل به تذكرات باشند و در اجراى سياستها، براى حجاج هم منافعى - اعم از اقتصادى و غير اقتصادى - مترتب باشد و در نتيجه منافع فردى با مصالح ملى سازگار گردد.
ب) دريافت نظر حجاج
سالانه لااقل پنج هزار زائر با تحصيلات عاليه و آشنا به يك زبان خارجى از كشورمان براى حج تمتع مشرف مىشوند كه هر ساله مىتوان با همكارى آنان، طرحهاى نظر سنجى از حجاج ايرانى و حجاج كشورهاى ديگر درباره رفتار كارگزاران ايران و نيز رفتار زائران ايرانى را در حج اجرا نمود.
همچنين مىتوان طرحهاى تحقيقاتى در اين موضوعات تعريف نمود كه چه بسا زائران تحصيلكرده به طور رايگان در اجراى آن همكارى نمايند. اولين و آخرين نظرسنجى گسترده با پنج هزار پرسشنامه با همكارى پانصد زباندان در سال 1365 انجام گرديد 1 و نتايج خيره كنندهاى داشت. گرچه نتايج آن در اسناد طبقه بندى شده قرار گرفت كه ممكن است پس از يك ربع قرن بتوان آن را از طبقه بندى خارج نمود، اما احتمالا هنوز نتايج آن قابل استفاده باشد. همچنين نظرسنجى علمى از حجاج ايرانى در خدمترسانى هرچه بهتر، مفيد خواهد بود.
ج) تدوين سند چشمانداز و اطلس حج
سند جامع توسعه و آينده امور حج بايد تدوين و اطلس فرهنگ حج در كشور نيز تعريف شود تا متقاضيان تشرف به حج و بهويژه بنگاههاى مرتبط، تكليف خود را براى سالهاى آتى بدانند و فرصت داشته باشند براى آن برنامهريزى كنند.
د) ايجاد پايگاه جامع اطلاعرسانى
لازم است پايگاههاى اطلاع رسانى در اين زمينه گسترش يابد و نظام جامع اطلاعات و آمار از