129
الف) جواز بهرهگيرى از منافع اقتصادى حج
در روايت «هشام بن حكم» از «امام صادق(ع)» ضمن بيان فلسفههاى حج صريحا به اين موضوع اشاره شده بود كه يكى از اهداف حج، تقويت تجارت مسلمانان و تسهيل روابط اقتصادى است. در حديث ديگرى از همان امام(ع) در تفسير آيه ( لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنٰاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ )(بقره: 198) مىخوانيم كه فرمود: منظور از اين آيه كسب روزى است. فاذا احل الرجل من احرامه و قضى فليشتر ليبع فى الموسم: «هنگامى كه انسان از احرام بيرون آيد و مناسك حج را بهجا آورد، در همان موسم حج خريد و فروش كند» (و اين موضوع نه تنها گناه ندارد بلكه داراى ثواب است).
همچنين حضرت امام صادق(ع) در تفسير آيه ( لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ )، منافع را اعم از منافع مالى و معنوى قلمداد مىكنند 1. (كافى ج4، ص 422) 2
ب) اولويت ابعاد عبادى حج بر ساير ابعاد، از جمله ابعاد اقتصادى آن
اولويت بعد عبادى حج را مىتوان با توجه به تاكيد روايات بر اهداف عبادى حج و همچنين مذمت انگيزهها و مقاصد اقتصادى استنباط كرد. امير المومنين(ع) در روايتى عنوان مىدارند: «خداوند حج را براى تقويت دين واجب كرد» (مجلسى 1403 ق،ج 6، ص 110). 3 «ابن ابى جمهور» نيز در كتاب «عوالى اللئالى» از رسول مكرم اسلام(ص) نقل مىكند كه حضرت فرمودند: «خداوند نماز را واجب كرد، به حج و طواف امر كرد، دستور به مناسك داد تا نام خدا برپا داشته شود» (ابن ابى جمهور 1405 ق، ج1، 323). 4