126براى سرمايهگذارى و ايجاد پيشرفت در كشورشان استفاده كنند؟
براى روشنتر شدن ابعاد مسئله، به بررسى سياست تامين مالى داخلى حج مىپردازيم. شايد در بدو امر معتقد شويم كه از آنجا كه حفظ مصالح جامعه اسلامى ضرورى است، استفاده از اقتصاد حج براى كنترل نقدينگى و يا تجهيز منابع براى رشد و پيشرفت آن، سياستى مطلوب است. ثبتنام طولانى مدت حج، مزاياى چندى دارد. اول، با در اختيار داشتن طولانى مدت منابع حاصل از ثبت نام، امكان استفاده از آن براى مصالح عمومى وجود دارد. دوم، دستاندركاران برگزارى حج، امكان برنامهريزى بلندمدت اعزام زائران را خواهند داشت. سوم، هزينههاى اجرايى ثبتنام مكرر حج، كاهش مىيابد. چهارم، مسافران نيز مىتوانند برنامهريزى بلند مدتى براى اعزام به اين سفر زيارتى داشته باشند.
توجه به ساير ابعاد ماجرا مىتواند ترديدهايى در مورد مطلوبيت استفاده از ظرفيتهاى اقتصادى حج، براى مديريت نقدينگى ايجاد كند. مشخص است كه استفاده بيشتر از ظرفيتهاى مالى سپردههاى حج براى كنترل نقدينگى، مستلزم افزايش فاصله ميان دورههاى ثبتنام و طولانى شدن دوره انتظار براى اعزام به حج است. در اين چارچوب ثبتنام زائران براى دورههاى طولانى مدتتر مىتواند وجوه ثبتنام را طى زمان طولانىتر در اختيار سياستگذاران اقتصادى حج قرار دهد. اگر دوره ثبتنام حج تمتع و يا عمره بهجاى دو سال يكبار، به ده سال يكبار افزايش يابد، متوسط زمانى كه وجوه در اختيار دستاندركاران حج و يا دولت است، افزايش مىيابد.
لازمه اين سياست آن است كه امكان سفر به حج تمتع يا عمره، براى دورهاى طولانى (مثلا يك دوره پنج يا ده ساله) به گروهى خاص كه موفق شدهاند در فاصله ثبتنام، وجوه مورد نظر را تكميل و واريز كنند، اختصاص يابد. روى ديگر اين سكه، ايجاد محروميت بلندمدت براى كسانى است كه بنا به هر دليلى نتوانستهاند در طول مدت ثبتنام، خود را در زمره مسافران سرزمين وحى قرار دهند.
از طرف ديگر، ثبتنام طولانى مدت حج، موجب مىشود كه افراد با بنيه مالى قوىتر از امكان بيشترى براى استفاده از اين فرصت برخوردار شوند. ثبتنام طولانى مدت مىتواند زمان انتظار اعزام به حج را نيز افزايش داده و با افزايش متوسط سن زائران، ابعاد عبادى و فرهنگى آن را تضعيف كند.
در نظر گرفتن نقاط قوت و ضعف استفاده از حج، براى كنترل و جذب نقدينگى، سياستگذاران حج را با اين سوال مواجه مىكند كه آيا از نظر اخلاقى مىتوان براى تامين مصالح عمومى، هزينههايى براى بخشهايى از متقاضيان حج، بهويژه افراد با بنيه مالى ضعيف ايجاد كرد؟ ايجاد هزينه براى بخشى از افراد جامعه و همچنين تضعيف بعد عبادى و فرهنگى حج، از نظر اخلاقى تا چه ميزانى قابل پذيرش است؟
سؤالات فوق مىتواند زمينه شكلگيرى مباحث اخلاق كاربردى سياستگذارى اقتصادى حج باشد.