115هنگامى كه حاجى قصد سفر مىكند و از همه وابستگىهايش در وطن دل مىكند، عبادتى فراگير آغاز مىشود تا ميهمان خانه خدا با قربانى به درگاه حضرت حق برود و عبوديتش را به درگاه خالق جشن بگيرد.
امام(رحمه الله) كه فقيهى عارف و استاد اخلاق حوزه علميه بود،گذشته از اينكه همچون حكيمى فرزانه، معارف حج را تبيين كرد و مانند سياستمدارى كاردان، به تحليل سياسى و اجتماعى حج پرداخت، جنبههاى اخلاقى و معنوى حج را نيز با ظرافت و بيانى زيبا اظهار داشت و همواره زائران را به رعايت آنها سفارش كرد. 1توجه به ابعاد اقتصادى حج، ممكن است جنبههاى معنوى و اخلاقى حج را تهديد كند. به همين دليل، امام خمينى(رحمه الله)، با دورانديشى و باريكبينى، ضمن تأكيد و توجه به ابعاد اقتصادى حج، افراد را از آسيب دنيازدگى در حج، به شدت پرهيز مىدهند:
توجه داشته باشيد كه سفر حج، سفر كسب نيست، سفر تحصيل دنيا نيست. سفر الى الله است. شما داريد به طرف خانه خدا مىرويد. تمام امورى كه داريد انجام مىدهيد، بهطور الاهيت بايد انجام بدهيد... مبادا اين سفر را سفر تجارت قرار بدهيد و امور تجارتى در اين سفر مطرح باشد، پيشتان، امور معنوى مطرح باشد. چه آقايان اهل علم و چه كاروانها و رؤساى كاروانها و چه ساير حجاج. سفر، سفر الى الله است، نه سفر بهسوى دنيا. آلوده به دنيا نكنيد. 2ايشان در جاى ديگر تمركز حج را بر نكات اخلاقى قرار داده و از اينكه زائران توجهشان را به مسائل رفاهى قرار داده و از مسائل عبادى غافل شوند، برحذر مىدارند و از آنها مىخواهند كه سطح توقعشان را پايين بياورند:
اگر مردم توقع داشته باشند كه حالا كه ما حج مىرويم، بايد براى ما همچو رفاه حاصل بشود كه در منازلمان هم نيست، اين حج نمىتواند باشد. آن حجى كه خداى تبارك و تعالى بر اشخاص واجب فرموده است اين است كه برويد آنجا زندگانى مردم را ببينيد. آن وقت كه ما رفتيم، زندگانى آن وقت حجازىها را يك مقدارى ديديم كه حالا حجاج نمىتوانند ببينند. 3
نتيجه
از نظر امام حج عبادت ذوابعادى است كه جهات سياسى، اجتماعى، فرهنگى، اقتصادى، فقهى، عرفانى و تربيتى را در سطح فردى، ملى و بينالمللى دنبال مىكند. امام خمينى هرچند درايران انقلابى