71(خداوند متعال) نيست، بلكه افاضه او به حسب استعدادات نفوس قابل مى‌باشد، و استعداد انسان به حسب مزاجش شديدتر و قوى‌تر است، و لذا به اعتدال نزديك‌تر مى‌باشد. و اختلاف كرده‌اند در موزون‌ترين اصناف از نوع انسان... . 1
2. شاطبى مى‌گويد:
شريعت جارى در مقتضاى تكليف بر طريق وسطيت و اعتدال است، كه از هر طرف مقدارى را اخذ كرده و در آن تمايلى [به هيچ طرف] نيست، و داخل در اكتساب بنده بدون مشقت انحلالى در آن است، بلكه آن تكليفى است جارى بر ميزان كه اقتضاى غايت اعتدال در تمام مكلفين را دارد؛ مثل تكاليف نماز و روزه و حج و جهاد و زكات و نحو آنها از امورى كه ابتداءً تشريع شده بدون سبب آشكارى كه اقتضاى آن را داشته باشد، يا به جهت سببى كه رجوع آن به عدم علم به طريق عمل است؛ مثل قول خداوند متعال: (از تو درباره شراب و قمار مى‌پرسند)، و (مى‌پرسند كه چه انفاق كنيم) و امثال اينها.
پس اگر تشريع به جهت انحراف مكلف يا وجود گمان انحراف او از حدّ وسط به يكى از دو طرف باشد، تشريع ردّ كننده او به حدّ وسط و اعتدال است، ولى به طريقى كه او را به جانب ديگر سوق دهد تا اعتدال در او حاصل گردد، همانند طبيبى مدارا كننده كه مريض را وادار به چيزى مى‌كند كه در آن صلاح اوست به حسب حال و عادتش، و قوت و ضعف مرضش، تا اينكه چون صحتش