28«فيروزآبادى» مىنويسد: «بدعت نوآورىكردن در يك دينِ كامل يا امورى است كه بعد از پيامبر از روى هوا و هوس ايجاد شده است». 1
بر همين اساس، [در كتابهاى لغت ديگر] گفته شده است: «
بَدَعْتُ الشَّيء ؛ يعنى آن چيز را ايجاد كردم 2،
ابْتَدَعَ الشَّيْء ؛ يعنى آن را ايجاد و آغاز كرد 3 و
ابْدَعْتُ الشَّيء ؛ يعنى آن را بدون الگو ايجاد كردم». 4
بنابراين معناى لغوى بدعت عبارت است: «هر چيزى كه بدون هيچ سابقه و الگوى قبلى ساخته شود». بدعت شامل امور دينى، امور عادى و امور ديگر مىشود؛ مانند عادتهاى غذايى، لباس، ساخت و ساز، صنعت و مانند اينها.
بدعتى كه در نصوص شرعى حرام شناخته شده، بدعتى است كه در مسائل دينى و شرعى، از روى هوا و هوس و پس از درگذشت رسولخدا(ص) به وجود آمده باشد. البته پيداست نوآورى در عرصههاى زندگى مادى، گرچه به لحاظ لغت از مصداقهاى بدعت شمرده مىشود، ولى به لحاظ شرعى بدعت نيست. بلكه به دليل حاكميت اصل برائت 5، مادام كه دليلى بر حرمت آن وارد نشده باشد، حلال است.
3. بدعت در اصطلاح
با مراجعه به سخنان دانشمندانى كه در اين امر تخصص دارند، مىتوان معناى اصطلاحى بدعت را دريافت؛ «ابن رجب حنبلى» گويد: