1) . محمّد رشيد رضا (1865-1935) از علماى اسلامى و از رجال احياى تفكّر دينى و اصلاحات اجتماعى است، وى در «قلمون» طرابلس (لبنان) ديده به جهان گشود و در همانجا به تحصيل پرداخت... در سال 1897 به مصر رفت و با مصلح كبير اسلامى امام شيخ محمّد عبده ارتباط برقرار نمود و سالها نزد وى تلمّذ كرد، در سال1908 به دمشق رفت، امّا پس از اندى ناچار به مراجعت به مصر شد و در آنجا مدرسه «دعوۀ و ارشاد» را تأسيس نمود، در روزگار حكومت ملك فيصل به سوريه رفت و به عنوان رئيس مؤتمر سورى انتخاب گرديد، ولى در سال1920 بر اثر دخالت فرانسوى‌ها در مؤتمر، از آن كناره گيرى كرد، به هندوستان و حجاز و اروپا مسافرت كرد و پس از مراجعت تا آخر عمر در قاهره اقامت گزيد و در همانجا بر اثر حادثه‌اى در گذشت، مشهورترين آثار او مجلّۀ «المنار» در 31 جلد و «تفسيرالقرآن الحكيم» مشهور به تفسير المنار در 12 جلد مى‌باشد، وى متأسّفانه نتوانست تفسير مزبور را تا آخر قرآن تمام كند چون عمر شيخ محمّد عبده كفاف نداد و تفسير المنار در حقيقت تقريرات شيخ است، 12 جلد تفسير وى از اوّل قرآن كريم تا آيۀ 49 سورۀ يوسف مى‌باشد... يكى ديگر از كتابهاى وى عبارت است از «تاريخ الاستاد الامام الشيخ محمّد عبده»... امير شكيب ارسلان كتابى درسيره و شرح زندگى سيّد محمّد رشيد رضا نوشته است (المنجد/ معجم الاعلام الشرق و الغرب/ فردينان توتل/ چاپ 18 / صفحۀ 217- الموسوعۀ الربيّۀ الميسّرۀ/ صفحۀ1660) /مترجم/

2) . امام مصلح شيخ محمّد عبده (در سال 1849 بر طبق ضبط معجم اعلام المنجد/ صفحۀ 1661، در دلتاى مصر تولّد يافت و در سنۀ 1905 در گذشت) وى از مؤسّسان و پيشگامان نهضت اصلاحى جديد مصر است و از بزرگترين علماى اسلامى معاصر بود كه به اصلاح و تجدّد و تحوّل در جهان اسلام دعوت نمود، عبده حافظ قرآن بود و تحصيلات خويش را نخست در «معهد طنطا» و سپس در دانشگاه «الازهر» انجام داد و در كنار تحقيقات اسلامى به پژوهش و فراگيرى علوم طبيعى و تاريخ پرداخت... در سال 1872 با سيّد جمال الدّين افغانى ملاقات كرد، امّا بعدها تماس‌ها تكرار شد و ميان آن دو ارتباطى وثيق و محكم برقرار گرديد، آن‌طور كه شيخ به‌شدّت تحت تأثير انديشه‌هاى «سيّد» قرار گرفت و آفاق جهان اسلام به روى او گشوده گشت. سالها نشريه‌اى را تحت عنوان «الوقايع المصريه» كه رياست هيئت تحريريّه آن را به‌عهده داشت انتشار داد و اين تا زمان حكومت «خديو توفيق» كه سيّد جمال از مصر تبعيد شده بود جريان داشت، وى نيز بعدها تبعيد گرديد و مدّتى در بيروت و مدّت زمانى نيز در پاريس اقامت گزيد و در همين هنگام به اتّفاق «سيّد» مجلّۀ «العروۀ الوثقى» را در جهت مبارزۀ با استعمار و استبداد در كشورهاى اسلامى منتشر ساخت، شيخ محمّد عبده دعوتهاى اصلاحى خويش را بر بنيادهاى سه گانۀ ذيل استوار ساخته بود: الف - بازگشت به اسلام اصيل، آن طور كه در صدر اوّل بود، به‌ويژه احياى انديشۀ اسلامى نسبت به آزادى و اجتهاد. ب - احيا و رواج لغت و زبان عربى (زبان قرآن و سنّت) ج - احترام به حقوق انسانها و نجات ملّتها از تجاوز و طغيان حكّام و زمامداران... وى با خمود فكرى به مبارزه اى بى‌امان پرداخت و كوشيد با تمسّك به مبادى اصيل اسلام، ميان تعاليم اسلامى و فرهنگ معاصر غربى سازگارى معقول و متينى را ايجاد نمايد. عبده پرچم آزادى بحث و اجتهاد در دين را پس از سالها ركود، به اهتزاز در آورد و با بدعتها و خرافات به مبارزه اى عميق و همه جانبه دست يازيد، و ميان عقل و دين روابطى دوستانه برقرار ساخت و منادى تسامح دينى و تقريب ميان ملّتها بود، اسلوب جديد و حركت پرثمرى را در ادبيّات عرب و شيوۀ نويسندگى بوجود آورد. او پس از سالها همفكرى و همگامى و هم رزمى با سيّد جمال الدّين اسد آبادى، طريق وحيد و راه حق براى آزادى ملّتها را تعليم و تربيت مى‌دانست، نه انقلاب و «ثوره» آن‌طور كه «سيّد» بدان اعتقاد داشت و شايد يكى از دلائل جدايى وى از سيّد جمال در سالهاى اخير و اشتغال مستمرّ او به درس و بحث و تأليف و تحقيق و قضاوت و وعظ!، همين اختلاف نظر در شيوۀ مبارزه با استعمار و نجات ملّتها بوده است... اما شيخ محمّد عبده كتب متعدّدى را به رشتۀ تحرير در آورد كه مهمترين آنها « رسالۀ التوحيد» است كه مجموعۀ دروس امام مى‌باشد كه در سال 1885 ميلادى در مدرسۀ سلطانيۀ بيروت براى شاگردانش تدريس كرد و در سال 1906 ميلادى به‌چاپ رسيده است (المنجد/ معجم الاعلام الشرق و الغرب/ صفحۀ 215) و ديگر از آثار مهمّ او «الاسلام و النصرانيه» و «العلم و المدينه» مى‌باشد. او منهج و شيوۀ جديدى را در تفسير قرآن كريم پايه نهاد كه پاره‌اى از تفاسير وى بر اساس همين روش نو به صورت سلسله مقالاتى در مجلّۀ «المنار» انتشار يافت... عبده در شيوۀ جديد تفسيرى خويش، فهم صحيح و بى‌پيرايۀ لغات قرآنى و استخدام عقل و بهره‌ورى از پيشرفتهاى علمى را اساس كار خود قرار داده بود و توانست نسلى از علماء و انديشمندان را به پيروى از اين «شيوه و سبك» تربيت كند كه در رأس آنها مى‌توان از محمّد رشيد رضا و «مصطفى مراغى» نام برد. و همآن طور كه در متن آمده است در حقيقت رشيد رضا تفسير المنار را به پيروى از ابتكارات و شيوه‌هاى استاد خويش و درسهاى تفسيرى وى تأليف نموده است و همچنين مصطفى مراغى يك دوره تفسير، از اوّل تا آخر قرآن را با بهره‌ورى از دروس استاد خود به رشتۀ تحرير درآورده است. (الموسوعۀ العربيۀ الميسرۀ/ صفحۀ 1661- المنجد فى الادب و العلوم/ معجم الاعلام الشرق و الغرب/ چاپ /18 صفحۀ341).. شيخ در سنۀ 1898 كه اجازه داده شد به مصر بازگردد، مدّتى به امر خطير قضاوت اشتغال داشت و سپس ترفيع مقام يافت و به عنوان مفتى بزرگ كشور مصر انتخاب گرديد و اين منصب را تا هنگام وفات (1905م.) به عهده داشت... از ديگر كتابهاى معروف وى شرح مختصر و محقّقانۀ او بر كتاب جاويدان «نهج‌البلاغه» امام اميرالمؤمنين على(ع) است. تفسير 20 سوره از سوره هاى آخر قرآن كريم (جزء عمّ) به صورت كتابى مستقل به قلم امام شيخ محمّد عبده در سال 1387 هجرى (1967 ميلادى) در مصر چاپ و انتشار يافت، مترجم اين كتاب اخيراً تفسير مزبور را تهيّه نموده و در صدد است در صورت بقاء عمر و دوام توفيق آن را به فارسى ترجمه نمايد../مترجم/.