42

كتاب اسرار الامامة آينه تشيع ايران در پايان قرن هفتم هجرى

كتاب اسرار الامامه آخرين يا يكى از آخرين آثار عمادالدين حسن بن على طبرى است، زيرا تاريخ تأليف آن 698 است و با توجه به اظهار نظر خود او كه در شرايط پيرى آن را نگاشته «علوّ السن» نبايد بعد از آن عمر زيادى كرده باشد، گرچه به احتمال زياد وى دست كم تا سال 701 زنده بوده است.

اين كتاب گرچه در باب امامت است، اما در فصول نخستين، و حتى بعدها در لابلاى مباحث ديگر، مسائل اعتقادى را هم به اجمال مرور كرده و نكاتى را درباره توحيد و نبوت و عدل از ديدگاه مذهب تشيع آورده است. با اين حال، اين قبيل مباحث، در مقايسه با مبحث امامت، كوتاه است و عمده كار كتاب در باره جنبه هاى تاريخى و حديثى و كلامى امامت و تفريعات آن است.

اين كتاب را مى توان اثرى مهم در قرن هفتم هجرى تلقى كرد به خصوص كه متأثر از مكتب هاى عراقى مانند مكتب نجف و حله نيست و بيشتر محصول فكر شيعيانى است كه در خود ايران تربيت شده اند. اين گروه، متأثر از ميراث سنتى شيعه و همزمان آثارى بوده اند كه آن زمان در دواير شيعى در ايران رايج بوده است. وى از كتاب الثاقب فى المناقب و همين طور المسترشد فى الامامة طبرى در آثارش استفاده فراوان كرده است. بماند كه مصححان اسرار الامامه به كتاب المسترشد كه همه جا در دسترس است، دست نيافته اند تا در تصحيح از آن بهره برند! احتمال ضعيف مى دهم عماد تصور مى كرده است كه اين ابن جرير هم سنى است و اين هر چند شگفت است اما محتمل است (بنگريد به صفحه242 كه نام وى را در ميان منابع سنى مى آورد). طبعا مى توان اين احتمال را نپذيرفت. به هر روى مهم در كتاب اسرار آن است كه در شناساندن تاريخ شيعه در اين دوره و ديدگاه هاى رايج بسيار اهميت داشته است.

وى در مقدمه اشاره به تأليف كتاب كامل بهايى خود دارد كه «قديما» آن را تأليف كرده و ميان مؤمنان شهرت يافته است. با اين حال، زمانى كه به رى