285دهند و آنگاه به مكه باز گردند. اين سير را ابتدا از مكه به سمت عرفات طى مىكنند و به تدريج در ظرف چند روز و پس از اتمام اعمال مخصوص مشاعر به طرف مكه برمىگردند.
نقل و انتقال گروههاى حجاج در اين مسير كه توأم با اعمال و مناسك مشخصى است، مستلزم عمليات جامع و پيچيده و با محاسبات رياضى است؛ زيرا صرف نظر از چگونگى حركت دادن حجاج، بايد بين تعداد اتوبوسها و زائران هر كاروان با وجود تنوع ظرفيت و تركيب زن و مرد، هماهنگى ايجاد شود.
در اين بخش از اعمال ايام تشريق، زنان با ماشينهاى سربسته و مردان با ماشينهاى رو باز جابه جا مىشوند. ماشينهاى رو باز نيز به علت اينكه مورد استفاده حجاج همه كشورها نيستند و در طول سال در پاركينگ قرار داشتهاند، داراى شرايط مطلوبى نيستند. هزينه هر صندلى براى زائر در طول دوره ايام تشريق 360 ريال سعودى يعنى نزديك به صد دلار است. بدين ترتيب با توجه به اين نرخ، حتماً بايد تلاش شود كه از تمام ظرفيت اتوبوسها بهرهبردارى گردد؛ زيرا به تعداد زائران، اتوبوس اجاره مىشود. مديران نيز مكلف هستند كه در حفظ و نگهدارى اتوبوسها بكوشند و به دستورالعملهاى سازمان حج در انديشيدن تدابيرى براى خرابى اتوبوسها اهتمام ورزند. البته كاروانها از وانتهاى اجاره شده كه در اختيار دارند، در ايام تشريق جهت حمل و نقل خدمه و وسايل هم استفاده مىكنند و براى تردد در اين روزها كه توأم با ازدحام فراوان است، برگه مجوز - به نام تصريح - از دواير سعودى از طريق ستاد حج دريافت مىنمايند.
اما در تخصيص اتوبوسهاى موجود نه تنها كيفيت و ظرفيت اتوبوسهاى هر كاروان با ديگرى تفاوت دارد، بلكه گاهى به يك كاروان نيز چند نوع اتوبوس تعلق مىگيرد كه طبعاً با يكديگر برابرى كيفى ندارند.
چرخه كار مدير هم بر اين مبناست كه بليتهاى تهيه شده براى هر كاروان، تحويل وى مىشود و تا غروب روز هفتم ذىحجه بايد اتوبوس مربوط را تحويل گيرد و به محل اسكان حجاج انتقال دهد. حركت به سمت عرفه كه در پانزده كيلومترى مكه واقع است، از عصر روز هشتم تا صبح فرداى آن ادامه مىيابد؛ به طورى كه تا قبل از ظهر نهم ذى