377قبايل و نقاط خارج از عربستان بپردازد. از اينرو، اوقات گرانبهاى او بيشتر صرف دفاع و عقيم ساختن نقشه‌هاى خطرناك دشمن مى‌شد، ولى پس از پيمان، خاطر مسلمانان و قائد اعظم آنان از ناحيۀ جنوب آرام گشت، و زمينه براى تبليغ اسلام در نقاط ديگر فراهم گرديد. اثر اين آرامش پس از دو سال آفتابى شد، زيرا در صلح حديبيه هزار و چهارصد نفر در ركاب پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بودند؛ ولى دو سال بعد كه پيامبر صلى الله عليه و آله به طور رسمى براى فتح مكه حركت كرد، ده هزار نفر زير پرچم اسلام همراه پيامبر صلى الله عليه و آله حركت نمودند و اين تفاوت بارز، نتيجۀ مستقيم پيمان «حديبيه» بود.
زيرا دسته‌اى از بيم قريش نمى‌توانستند به مسلمانان بپيوندند، ولى پس از آنكه قريش موجوديت اسلام را به رسميت شناخته، و قبايل را در پيوستن به اسلام آزاد گذاردند، ترس و لرز از قبايل زيادى برداشته شد، و مسلمانان توانستند با فكر آزاد به تبليغ اسلام بپردازند.
2 - دومين نتيجه‌اى كه مسلمانان از اين پيمان بردند، اين بود كه پردۀ آهنينى كه مشركان ميان مردم و آيين اسلام پديد آورده بودند، از ميان رفت. در نتيجه، رفت و آمد به مدينه آزاد گرديد و آنان در مسافرت‌هاى خود به مدينه، با مسلمانان تماس بيشترى گرفته و از برنامه‌هاى سودمند و تعاليم عالى اسلام آگاه شدند.
نظم و انتظام مسلمانان، اخلاص و پيروى بى‌چون‌وچراى افراد با ايمان از پيامبر صلى الله عليه و آله ، عقل و هوش مشركان را مى‌ربود. وضو و نظافت مسلمانان در اوقات نماز، و صفوف فشردۀ آنها و سخنرانى‌هاى گرم و شيرين پيامبر صلى الله عليه و آله ، آيات لذت‌بخش قرآن كه در نهايت سلاست و فصاحت بود؛ آنان را به اسلام علاقمند مى‌كرد. از طرف ديگر، مسلمانان پس از پيمان، به عناوين گوناگونى به مكه و نواحى آن مسافرت مى‌كردند و در تماس‌هاى مختلفى كه با بستگان و دوستان ديرينۀ خود مى‌گرفتند؛ از اسلام تبليغ مى‌نمودند و مزاياى اسلام و قوانين و آداب و حلال و حرام آن را به آنها گوشزد مى‌كردند. و اين خود سبب مى‌شد كه دستۀ زيادى از سران شرك، مانند خالد بن وليد و عمرو عاص پيش از فتح مكه به مسلمانان