77اقتصادى مَنٰافِعَ لَهُمْ نيست؛ بلكه«مضار عليهم» است. حج به جاى آنكه رشد و بالندگى بيشتر مسلمانان را فراهم سازد، هر ساله انبوهى از ثروت مسلمانان را به جيب سوداگران شرق و غرب مى‌ريزد و سهم مسلمانان در اين عرصه بسيار ناچيز است.

2-3. رسالت متصديان و مبلغان حج

از آنجايى كه اهداف اقتصادى حج ساماندهى و تبيين نشده است، برخى به جهت گريز از مشكلات آن و يا از سر بى اطلاعى، به كلى فعاليت اقتصادى در حج را نفى كرده و چنين مينمايانند كه حجاج، تنها بايد به عبادت خود رسيده و كارى به امور اقتصادى و يا سياسى نداشته باشند.

اين تفكر در تضاد كلى با نگرش جامع حج بوده و نوعى انديشۀ «رهبانى» است. كارگزاران حج در همه ممالك اسلامى، با درك اين نكته بايستى براى تأمين اين بعد حج برنامه ريزى كنند و پيشوايان فكرى حج نيز با تبيين اين بخش و ابعاد ديگر حج، زمينه فكرى را براى پياده سازى آن فراهم سازند.

قرآن مجيد پرداختن مسلمانان به كار و اقتصاد را مذموم نمى‌شمارد، بلكه مردم را بدان ترغيب مى‌كند (البته نه به قيمت قربانى كردن عبادت):

فَإِذٰا قُضِيَتِ الصَّلاٰةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللّٰهِ وَ اذْكُرُوا اللّٰهَ كَثِيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ¹؛ «زمانى كه نماز ادا شد در زمين پخش شويد و در پى فضل خداوند باشيد».

با اين حال رها ساختن نماز و فراموش كردن عبادت و پرداختن غافلانه به كسب وكار ،كارى ناروا دانسته شده است: وَ إِذٰا رَأَوْا تِجٰارَةً