78 أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَيْهٰا وَ تَرَكُوكَ قٰائِماً ¹؛

«و زمانى كه تجارت و كسب و كار و يا لهو و سرگرمى را ديدند به طرف آن شدند و تو را [اى پيامبر] در حالى كه براى نماز ايستاده بودى، رها ساختند».

2-4. نقد يك تفكر جاهلى

از طرفى درعصر جاهى هنگام انجام مراسم حج، هر گونه معامله و كسب وكار را حرام ميدانستند و حج افرادى كه اين اصل را رعايت نمى‌كردند. باطل مى‌شمردند. قرآن مجيد اين تفكر را مردود و بر آن خط بطلان كشيد ² و با تعبير لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنٰاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذٰا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفٰاتٍ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ وَ اذْكُرُوهُ كَمٰا هَدٰاكُمْ وَ إِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضّٰالِّينَ ³؛ نه تنها آن را مجاز شمرد؛ بلكه وعده بركت و فضل الهى به آنها داد.

سه. گسترش تجارت و كسب و كار

امام صادق (ع) در پاسخ سؤال هشام بن حكم درباره فلسفه حج فرمود: «لِيَنْزِعَ كُلُّ قَوْمٍ مِنَ التِّجَارَاتِ مِنْ بَلَدٍ إِلَى بَلَدٍ وَ لِيَنْتَفِعَ بِذَلِكَ الْمُكَارِي وَ الْجَمَّالُ» ⁴؛ «تا هر قومي از تجارت خود، از يك شهر به شهر ديگر سود برند، كساني كه حيوانات خود را كرايه مي‌دهند و نيز شتر داران بهره مند شوند.».

عياشى از امام صادق(ع) در باره آيه لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنٰاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذٰا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفٰاتٍ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ