75 مَعْلُومٰاتٍ عَلىٰ مٰا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعٰامِ ¹، حج براى شناخت و جلب منافع و ياد خدا دانسته شده است.

«منافع» هم جمع است و هم نكره؛ از همين رو هم بر تنوع اين منافع دلالت دارد و هم برنامحدود بودن آن؛ در روايات دامنه اين منافع «منافع الدنيا و الآخره» دانسته شده است.

امام صادق (ع) در پاسخ به اين پرسش - كه مقصود از منافع در آيه «لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ» چيست- فرمود: إِنِّي سَمِعْتُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ فَقُلْتُ مَنَافِعَ الدُّنْيَا أَوْ مَنَافِعَ الْآخِرَةِ فَقَالَ الْكُلَّ ².

دو. مابة قوام جامعه

در آيه جَعَلَ اللّٰهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرٰامَ قِيٰاماً لِلنّٰاسِ ³كلمه«قياماً» در روايات اين گونه تفسير شده است:«قُلْتُ لِمأَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرامَ قِياماً لِلنَّاسِ قَالَ جَعَلَهَا اللَّهُ لِدِينِهِمْ وَ مَعَايِشِهِمْ» ⁴؛ يعنى، كعبه موجب برپايى زندگى دنيا و آخرت مردم است. در دعاى حضرت ابراهيم(ع) درباره شهر مكه آمده است: وَ إِذْ قٰالَ إِبْرٰاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هٰذٰا بَلَداً آمِناً وَ ارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرٰاتِ ⁵؛ يعنى، اهل مكه را از محصولات برخوردار كن» پس از همان آغاز نيز براى ايجاد يك شهر و آنچه بايد در آنجا شكل بگيرد، بعد اقتصادى آن مطرح بوده است.

در اين رابطه بيان چند نكته بايسته است: