74عبادت و عبوديت است- اصل بوده واقتصاد در پرتو آن مطرح شود.

4. عبادت و اقتصاد هر كدام به صورت مستقل و جداى از يكديگر باشند؛ بدون اينكه مناسبت و رابطه‌اى در بين آنان باشد. آنچه ناپسند دانسته شده، شكل اول و سوم است و آنچه كه پسنديده اعلام گشته، نوع دوم است. در اينجا به گوشه‌اى از اسرار و ابعاد اقتصادى حج اشاره مى‌شود:

يك. تحصيل منافع مادى در حج

در آيات مربوط به حج، دو بار كلمه«لاجناح» آمده است. يكى در مورد «سعى» كه فرموده است: إِنَّ الصَّفٰا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعٰائِرِ اللّٰهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمٰا ¹

مورد ديگر درباره اقتصاد در حج است: لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنٰاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذٰا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفٰاتٍ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ ².

مشاهده مى‌شود كه در دل آيات مربوط به عرفات - كه مهمترين ركن حج است- موضوع بى اشكال بودن فعاليت اقتصادى و كسب و كار در حج مطرح شده است.

طبرسى (ره) در تفسير اين آيه مى‌گويد: مفاد اين آيه، جواز كسب و كار و تجارت، پس از انجام مناسك حج است و اين از ائمه ما روايت شده است ³.

در آيۀ حج وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجٰالاً وَ عَلىٰ كُلِّ ضٰامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ لِيَشْهَدُوا مَنٰافِعَ لَهُمْ وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللّٰهِ فِي أَيّٰامٍ