160 يك. فسوق

«فسق» به معناى انحراف از مسير حق است و هر نوع انحراف را شامل مى‌شود. ارباب لغت مى‌گويند: «فسق،اي خرج عن الطاعة» ،مراد از «فسق» در آيه شريفۀ فَلاٰ رَفَثَ وَ لاٰ فُسُوقَ وَ لاٰ جِدٰالَ فِي الْحَجِّ ¹، بر اساس روايات محدود به «دروغ، فحش و فخر فروشى» است. امام كاظم(ع) مى‌فرمايد: «الفسوق الكذب و المفاخرة» ²و امام صادق(ع) مى‌فرمايد: «الفسوق الكذب و السباب» . ³شيخ طوسى (ره) مى‌فرمايد: «روي اصحابنا انه اراد الكذب والاولي ان تحمله عليه جميع المعاصي التي نهي المحرم عنها» .البته با اينكه امام (ع) در مقام بيان و تعريف فسق در آيه شريفه بوده؛ اما در هيچ يك از روايات يك‌جا به هر سه مورد (دروغ، فحش و فخر فروشى) اشاره نكرده است؛ بلكه به يك و يا دو مورد پرداخته است. اين سه مورد به عنوان مصاديق فسق معرفى شده است. ولى آنچه ميان فقها شهرت دارد، مراد از فسق همان سه مورد (دروغ، فحش و فخر فروشى) است.

1-1. سازگار كردن رفتارها با روح حج

چنانچه به آثار اين سه گناه توجه شود و با فلسفه كلى حج مقايسه گردد، هيچ سازگارى بين آنها وجود نخواهد داشت. امام باقر(ع) در مورد دروغ مى‌فرمايد: «ان الكذب خراب الايمان» ⁴و پيامبر اكرم (ص) دربارۀ دشنام مى‌فرمايد: «اياكم و الفحش فان الله عزوجل لا يحب الفاحش المتفحش» . ⁵امام سجاد(ع) نيز در مورد فخرفروشى فرمود: «و هب لي معالي الاخلاق و المضي من الفخر» و