115 الصَّومِ وَ الحَجِّ وَ الوِلايَة. ¹

اسلام بر پنج چيز استوار است؛ بر نماز، زكات، روزه، حج و ولايت.

د) امام صادق(ع) در اين باره فرمودند:

لا يَزالُ الدّينُ ما قامَتِ الكَعبَة. ²

مادامى كه كعبه معظّمه، پايدار است (و مردم به حج آن مى‌روند) دين خدا پايدار و استوار است.

ه) همچنين آن حضرت به عيسى بن منصور فرمود:

انِ استَطَعتَ ان تَأكُلَ الخُبزَ وَ المِلحَ وَ تَحُجَّ في كُلِّ سَنَة. ³

اگر بتوانى نان و نمك (نان خشك) بخورى، ولى همه ساله به حج بروى، چنين كن.

حج، با چنين بعد وسيع معنوى و روحانى، دوره كاملى از خودسازى و رياضت در جهت پيرايش از ناخالصى‌ها و آراستگى به مظاهر اسماء و صفات الهى است. چنان‌كه رسول خدا(ص) در حديثى فرمود:

ابَدلنا بِها الجِهادَ وَ التَّكبيرَ عَلي كُلِّ شَرَفٍ. ⁴

ما به جاى رهبانيت، جهاد را برگزيده‌ايم و نيز تكبير گفتن بر هر بلندى را.

بدين ترتيب، در ميان عبادات الهى پى بردن به راز مناسك حج، دشوار است؛ بدين معنا كه اسرار بسيارى از آنها با عقل بشرى قابل تبيين نيست. از اين رو، تعبّد در حج، بيش از ساير دستورهاى دينى است. آن‌گونه كه از رسول خدا(ص) نقل شده است كه به هنگام لبيك گفتن، به خدا عرض كرد:

لَبَّيكَ بِحَجَّةٍ حَقّاً تَعَبُّداً وَ رِقّاً. ⁵

خدايا! من با رقيت و عبوديت محض «لبيك» مى‌گويم و مناسك حج را انجام مى‌دهم.

بنابراين مراسم و مناسك حج، با بندگى محض و رقيت صرف و عبوديت تام،