116هماهنگ‌تر است و هر حجى كه فاقد روح عبوديت، معنويت، پاكى، خلوص و ارتقاى روحانى باشد، به هر اندازه هم كه باشكوه و جلوه ظاهرى و پر زرق و برق برگزار شود، ضجيجى بيش نخواهد بود. ابو بصير مى‌گويد: در يكى از سال‌ها كه به حج مشرّف بودم، در محضر امام(ع) با تعجب گفتم: « ما اكثَرَ الحَجيج و اعظَمَ الضَّجيج »؛ «چه بسيارند زائران خانه خدا و چه ناله‌هايى دارند».
امام باقر(ع) فرمود: « ما اكثَرَ الضَّجيج وَ اقَلَّ الحَجيج »؛ «حاجيان اندك مى‌باشند، اما ناله‌ها و فريادها بسيار است».
ابوبصير مى‌گويد: آن‌گاه حضرت، دست مبارك خويش را بر چشمانم كشيد. در اين حال، آن جمع را حيواناتى گوناگون ديدم كه تنها انسان معدودى در ميان آنها بودند.
فَنَظَرتُ فِاِذاً اكثَر النّاس قِرَدَةً وَ خَنازير وَالمُؤمِنُ بَينَهُم مِثل الكَوكَبِ اللاّمِعِ فِي الظُّلَماء. 1
ديدم كه اكثر مردم به شكل خوك و خنزير مى‌باشند و مؤمن [حج‌گزار واقعى] در ميان آنان، همانند ستاره درخشان در تاريكى‌ها بود.
در حديثى ديگر نيز آمده است: امام سجّاد(ع) به زهرى فرمود:
به نظر شما امسال تعداد زائران چقدر است؟ زهرى عرض كرد: چهارصد يا پانصد هزار نفر حج‌گزار كه همگى خدا را قصد كرده‌اند. امام سجّاد(ع) فرمود: گر چه ضجّه و ناله زياد است، اما حاجيان واقعى، بسيار كم مى‌باشند. «ما اكثَرَ الضَّجيج وَ اقَلَّ الحَجيج» . آن‌گاه حضرت گوشه‌هايى از اسرار ملكوت را به زهرى نشان داد، آن‌گونه كه او سيرت حيوانى بسيارى از حجاج را ديد. 2
2. بعد اخلاقى حج
يكى از ابعاد حج، دگرگونى اخلاقى است كه در حج‌گزاران به وجود مى‌آيد. مراسم «احرام» كه نخستين عمل از مناسك حج است، انسان را به طور كلى، از دل‌بستگى‌هاى