344بنابراين يكى از بدعتهايى كه در قرن سوم پديد آمد مسأله حدوث و قدم قرآن است. احمد بن حنبل ادعا مى‌كرد: هركس قرآن را مخلوق بداند كافر است معتزله نيز در برابر او مى‌گفتند هركس قرآن را قديم بداند شرك به خداوند دارد. ¹و چون مسأله قدم قرآن به معنى حروف و كلماتى كه تلفظ مى‌شوند بسيار سست بود اشاعره براى رهايى از اين مشكل، مسأله كلام نفسى را مطرح كرده و تنها به يك شعر استناد جستند:

انّ الكلام لفى الفؤاد و انّما جعل اللسان على الفؤاد دليلاً

سخن در دل است و تنها زبان راهنماى به مقصودى است كه در دل است. با اين‌كه روشن است كه آنچه در دل مى‌باشد و به زبان ابراز نشده است كلام ناميده نمى‌شود.

مهمترين دليل اشاعره و وهابيان بر قديم بودن قرآن آن است كه:

اولاً قرآن نموده: أَلاٰ لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ ² پس قرآن كريم امر را در مقابل خلق قرار داده است پس معلوم مى‌شود كه امر خداوند مخلوق نيست. ³پاسخ اين استدلال روشن است زيرا احتمال دارد كه امر در اين آيه به معنى مجردات باشد يعنى هم ماديات و هم مجردات هر دو از خداى متعال مى‌باشند. و احتمال دارد امر به معنى دستور و تربيت و هدايت باشد يعنى مخلوقات از خداى متعال بوده و تنها اوست كه آنها را راهنمايى مى‌كند، و هرگز معناى اين آيه شريفه آن نيست كه امر يعنى قرآن و قرآن مخلوق نيست.

ثانياً قرآن فرموده است إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ قَوْلُ الْبَشَرِ پس اگر كسى قرآن را مخلوق بداند - با توجه به آن‌كه قول بشر مخلوق است - قرآن را قول بشرى دانسته است و اين آيه شريفه مى‌گويد مشركان قرآن را قول بشر مى‌دانند.