158نمىتوان يافت و جدا قلم و زبان از تحرير و بيان آن عاجز و درمانده است! بارى، حضرت كليد كعبه را دوباره به عثمان بن طلحه عَبْدَرِى داد. مردم گروه گروه، كوچك و بزرگ، زن و مرد خدمت آن حضرت مىرسيدند و به روايت يعقوبى 60/2 خواسته يا ناخواسته ايمان مىآوردند.
به روايت عيون التواريخ 306/1 مردم بر سر كوه صفا جمع شدند تا با پيامبر(ص) بر پذيرش اسلام بيعت كنند، رسول خدا با مردان بر اين موضوع بيعت كرد كه در حد توان پيرو و گوش به فرمان خدا و رسولش باشند و سپس از زنان نيز بيعت گرفت. واقدى 850/2 گويد: در اين هنگام هند همسر ابوسفيان از بين زنان برخاست خدمت پيامبر آمد و گفت اى رسول خدا با شما دست بيعت بدهم؟ حضرت فرمود:
«إِنِّي لا أُصَافِحُ النِّسَاءِ».
من با زنان دست نمىدهم.
به روايت ابن عبدالبر در الدرر 221/ روز دوم فتح مكه رسول خدا(ص) خطبه بسيار مهمى براى مردم ايراد فرمود و پارهاى از احكام اسلام را بيان كرد.
در پايان اين بحث تذكر چند نكته ضرورى است:
الف. گرچه تمامى قريش صلح حديبيه را نقض نكرده بودند ولى سكوت آنان دال بر رضا بود و به همين لحاظ رسول خدا(ص) پيمانشكنى را از سوى همه آنان تلقى كرد. همانگونه كه در اخراج يهود بنىقينقاع و بنىنضير و كشتن بنىقريظه همه آنان نقض عهد نكرده بودند ولى با سكوتشان به اين امر راضى بودند.
ب. پس از كشته شدن سران قريش در جنگ بدر، از جمله ابوجهل و