159عتبه رياست قريش به ابوسفيان رسيد و او جنايتكارترين فرد قريش و امّ الفساد بود، كليه جنگهاى قريش بر ضد رسول خدا(ص) را او فرماندهى كرد و شكى نيست كه اگر قرار بود كسى از قريش مجازات شود و تاوان جنايتهاى چندين ساله خود را بر ضد پيامبر و مسلمانان بپردازد به طور قطع شخص ابوسفيان بود. با اين وصف چرا عباس بن عبدالمطلب آنقدر در حفظ جان و نگهدارى او كوشيد معلوم نيست و اما اينكه امان به ابوسفيان داد، عباس در مقامى نبود كه بتواند به او امان بدهد. منتهى با اصرار زياد اين امان را تا حدى بر گردن پيامبر گذاشت. به راستى ابوسفيان كه برادرزاده عباس را آنقدر آزار داده و برادرش حمزه را به فجيعترين وجه كشته و مثله كرده بود، چرا در نگاه عباس محترم بود؟ روشن نيست. شايد مقصود عباس اين بود كه اگر ابوسفيان كشته شود ديگر كسى نمىتواند قريش را يك دست متقاعد به تسليم كند و اين باعث هرج و مرج و خونريزى زياد مىگردد. هر چه بود كوشش بىدريغ وى در سالم نگهداشتن ابوسفيان مؤثر افتاد و آن عنصر خونآشام از اين معركه جان سالم به در برد. البته بايد حق داد كه با تسليم شدن او راه براى تسليم شدن قريش هموار گشت.
ج. بين علما اختلاف است كه آيا مكه عَنْوَةً، يعنى با قهر و غلبه فتح شد و يا صلحاً؟ ابن قَيم در زادالمعاد 623/3 مىنويسد: اكثر اهل علم مىگويند عَنْوَةً فتح شد، چرا كه گروهى از مكيان با خالد جنگيدند و پيامبر فرمود جنگ در آن حرام است فقط چند ساعتى براى من حلال شد و چون خداوند حرمت مكه را بزرگ شمرده پيامبر(ص) به احترام و حرمت مكه اهالى آن را اسير نگرفت و اموال آنان را قسمت نكرد و اهل مكه را به