104هنگام بگو: «

اسْتَغْفِرُاللهَ ». ¹

در صورتى كه گناه‌كار فرصت توبه داشته باشد، بايد جبران مافات كند اما تأخير انداختن توبه تا دم مرگ پذيرفتنى نيست. در آيه‌اى از قرآن آمده است:

وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئٰاتِ حَتّٰى إِذٰا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قٰالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ (نساء: 18)

آنان كه تا رسيدن مرگ، كار زشت انجام دهند و آن هنگام كه وقت خروج از دنياست، بگويند توبه كرديم.

و نكته پايانى دربارۀ حقيقت توبه است كه در آموزه‌هاى نبوى آمده است:

آيا مى‌دانيد توبه‌كار كيست؟ هرگاه بنده توبه كند، ولى صاحبان حقوق مالى را از خود راضى نكند، توبه‌كار نيست و هر كس توبه كند، ولى بر عبادتش نيفزايد، توبه‌كار نيست و كسى كه توبه كند، ولى لباسش را تغيير ندهد، توبه‌كار نيست و آن كس كه توبه كند، ولى دوستانش را عوض نكند توبه‌كار نيست و هر كس توبه كند ولى مجلسش را تغيير ندهد، توبه‌كار نيست و هر كس توبه كند، ولى بستر و تكيه‌گاهش را عوض نكند، توبه‌كار نيست و آن كس كه توبه كند، ولى اخلاق و نيتش را تغيير ندهد، توبه‌كار نيست و هر كس توبه كند، ولى