292 الْحُسَينَ عليه السلام اشْرَف وَ افضَل مِن اسْماعيل فَكَيفَ يَكونُ فِداءً لهَ وَ أَجابُوا: بِأَنَّ النبىَّ صلى الله عليه و آله وَاَهلَ بَيِتهِ صَلوَاتُ اللّٰهِ عَلَيِهم مِن اولادِ اسماعيل فَيَكوُنُ الحُسَينُ عليه السلام فِداءً للْجَميعِ وَ هُم اشرَفُ مِنه ». ¹ضمناً در پايان حديث آمده است:

« وَلاحَولَ وَلاقُوَّةَ الاّبِااللّٰهِ الْعَلّىِ الْعَظيم».

2

‍أ

ذبيح اللّٰه

در اينكه كدام يك از فرزندان ابراهيم (اسماعيل يا اسحاق) به قربانگاه برده شده و لقب «ذبيح‌اللّٰه» يافت، در ميان مفسران اختلاف نظر است، گروهى اسحاق را ذبيح مى‌دانند، و جمعى اسماعيل را، نظر اول را بسيارى از مفسران اهل سنت و نظر دوم را مفسران شيعه برگزيده‌اند.

آنچه با ظواهر آيات مختلف قرآن هماهنگ است اين است كه ذبيح «اسماعيل» بوده است، زيرا:

اولاً در يك جا مى‌خوانيم و «بَشَّرْنٰاهُ بِإِسْحٰاقَ نَبِيًّا مِنَ الصّٰالِحِينَ» ². ما او را بشارت به اسحاق داديم كه پيامبرى بود از صالحان. اين تعبير به خوبى نشان مى‌دهد كه خداوند بشارت به تولد اسحاق را بعد از اين ماجرا و به خاطر فداكارى‌هاى ابراهيم به او داد. بنابراين ماجراى ذبح مربوط به او نبود.

بعلاوه هنگامى كه خداوند نبوت كسى را بشارت مى‌دهد، مفهومش اين است كه زنده مى‌ماند و اين با مسأله ذبح در كودكى سازگار نيست.

ثانياً در سورۀ هود مى‌خوانيم «فَبَشَّرْنٰاهٰا بِإِسْحٰاقَ وَ مِنْ وَرٰاءِ إِسْحٰاقَ يَعْقُوبَ» ³ ما او را به تولد اسحاق بشارت داديم و نيز به تولد يعقوب بعد از اسحاق، اين آيه نشان مى‌دهد كه ابراهيم مطمئن بود اسحاق مى‌ماند و فرزندى همچون يعقوب از او بوجود مى‌آيد، بنابراين نوبتى براى ذبح نخواهد ماند، كسانى كه ذبيح را اسحاق مى‌دانند در واقع اين حقيقت را ناديده گرفته‌اند.