253جمرات و قربانى پرداخته‌اند. در اين هنگام، خداوند از آنان مى‌خواهد علامت بندگى و خشوع و تسليم كامل، يعنى «حلق» و «تقصير» در حج تمتع و عمرۀ تمتع و مفرده را با شيوه ا ى خاص به همراه قصد قربت او، برخود ظاهر سازند و با اين فريضۀ الهى از احرام خارج گردند. جدّ بزرگ ما آدم عليه السلام از انجام اين فريضه در حج خود كوتاهى نكرد، بلكه همان‌طور كه امام باقر عليه السلام فرمود: خداى سبحان جبرئيل را به همراه ¹ ياقوتى از بهشت فرستاد، آنگاه سر آدم عليه السلام توسط خود او و يا جبرئيل تراشيده شد.

«حلق» (سر تراشيدن)، اين سنت الهى در دوران جاهليت هم بجا آورده مى‌شد. معتمرين هرگاه عمرۀ خود را به جاى مى‌آوردند، سرشان را نيز مى‌تراشيدند. قرآن مجيد سر تراشى در حج را در رؤياى صادق رسول خدا صلى الله عليه و آله مطرح مى‌فرمايد:

«لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُؤُسَكُمْ وَ مُقَصِّرِينَ لاٰ تَخٰافُونَ» ²

به طور قطع همۀ شما به اراده و مشيت خداوند و در نهايت آرامش و امنيت به مسجدالحرام داخل مى‌شويد، در حالى كه سرهاى خود را تراشيده و ناخن و موهاى خود را كوتاه نموده و از هيچ كس ترس و وحشت نداريد.

مرحوم صاحب جواهر رحمه الله در موضوع وجوب سر تراشيدن در منا براى كسى كه اولين بار موفق به انجام حج مى‌شود (كه اصطلاحاً به او صروره مى‌گويند)، به روايت «سليمان بن مهران» استشهاد مى‌كند و مى‌گويد: سليمان از امام صادق عليه السلام سؤال كرد: چرا حلق و سر تراشيدن بر «صروره» واجب است نه بر ديگران؟

حضرت در جواب فرمود: زيرا با عمل سر تراشيدن علامت ايمان را در خود ظاهر نموده (و سپس فرمود) آيا نشنيده‌ايد قول خداوند عزوجل را «لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ...» كه در سورۀ فتح آمده است.

فضيلت حلق بر تقصير

اگرچه غير صروره ملزم به حلق و تراشيدن سر نيست و مخير است ميان كوتاه كردن مو و ناخن و تراشيدن سر امّا حلق و تراشيدن سر فضيلت و ثواب بيشترى دارد. امام صادق عليه السلام فرمود:

« الْحَلْقُ أَفْضَلُ مِنَ التَّقْصِيرِ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله حَلَقَ رَأْسَهُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَ فِي عُمْرَةِ الْحُدَيْبِيَةِ». ³