2192 - امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: «حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله عِشْرِينَ حَجَّةً» ¹؛ پيامبر صلى الله عليه و آله بيست حج انجام داده‌اند.

3 - راوى مى‌گويد: به امام صادق عليه السلام عرض كردم: آيا پيامبر صلى الله عليه و آله غير از حجةالوداع ، حج ديگرى هم انجام داده‌اند؟ فرمود: «نَعَمْ عِشْرِينَ حَجَّةً» ²؛ آرى، بيست حج.

4 - امام صادق عليه السلام فرمود: «إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله حِينَ حَجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ خَرَجَ فِي أَرْبَعٍ بَقِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ حَتَّى أَتَى الشَّجَرَةَ فَصَلَّى بِهَا ثُمَّ قَادَ رَاحِلَتَهُ» ³؛ در حجةالاسلام، رسول خدا صلى الله عليه و آله ، چهار روز مانده از ذى‌قعده به شجره (مسجد شجره) آمد و در آنجا نماز خواند و آنگاه مركبش را به راه انداخت.

رهنمودهاى پيامبر صلى الله عليه و آله در حجةالوداع

يكى از خطابه‌هاى رسول اكرم صلى الله عليه و آله در حجةالوداع، در سرزمين منا و در مسجد خيف ايراد شده است، آن حضرت در آغاز اين خطبه در تشويق حاضران براى اين‌كه گفتارش را به ياد بسپارند، فرمودند:

خدا يارى كند بنده‌اى را كه سخنم را شنيد و به ياد سپرد و به كسى كه نشنيده، برساند. چه بسا حامل فقهى كه خود فقيه نباشد و چه بسا حامل فقهى كه آن را به سوى كسى مى‌برد كه از او فقيه‌تر است. ⁴آن‌گاه فرمودند:

«ثَلاثٌ لايُغِلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ وَ النَّصِيحَةُ لِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَ اللُّزُومُ لِجَمَاعَتِهِمْ» ⁵؛ سه چيز است كه دل‌هاى مسلمانان بدان‌ها خيانت روا نمى‌دارد:

1 - اخلاص در عمل

2 - سخن ناصحانه در برابر حاكمان

3 - اتحاد همه جانبۀ مؤمنان

رسول اكرم صلى الله عليه و آله خطبه‌اى ديگرى در مراسم حجةالوداع ايراد كردند و در بخشى از آن فرمودند: