89حج بايد به زمان حج نزديك، بلكه همراه آن باشد. افزون بر آن كه امامان جمعه نيز بايد در آستانه حج به مسايل حج بپردازند.
بنابر اين اولين آموزش مناسك، به امر خدا و به وسيله جبرييل صورت گرفت. دومين معلم مناسك پيامبر بود. و سومين آن امام باقر.
جالب توجه اين كه قرآن در سوره بقره كه اولين سوره در بيان مناسك حج است، پس از آنكه درباره تاريخ كعبه و معمار آن، و دعاى ابراهيم مبنى بر آباد شدن مكه سخن مىگويد، مىافزايد كه ابراهيم از خدا درخواست تعليم مناسك را نمود. اين سير بيان، حكايت از آن دارد كه زائران پس از توجه و التفات به اصل حجّ و اطلاعات مقدماتى و اين كه به كجا مىروند، به آموزش مناسك بپردازند.
3. پذيرش توبه
سومين دعاى ابراهيم و اسماعيل، پذيرش توبه آنها است كه گفتند: «وَ تُبْ عَلَيْنٰا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوّٰابُ الرَّحِيمُ» ، شكى نيست توبهاى كه اين دو پيامبر از خدا درخواست نمودند. 1 توبهاى نيست كه ما طلب مىكنيم، چرا كه آنان معصوم از گناه و خطا بودند. از اين رو ممكن است توبه آنها به معناى تسبيح، تعبد، و انقطاع الى الله باشد، تا مردم نيز به آنها اقتدا كنند. 2اين ديدگاه نيز وجود دارد كه منظور طلب توبه براى فرزندان باشد.
به هر صورت ابراهيم و اسماعيل طلب توبه را، با تأكيد هر چه زياد، معلل به به دو وصف تواب و رحيم نمودند، كه در حقيقت رحيم علت، و تواب معلول آن است، و مجموع هر دو علت تقاضاست. يعنى اى خداى توبه پذير و رحيم، توبه ما را بپذير.