394
ث: مسير خيبر
آنچه را كه ابن‌هشام از ابن‌اسحاق در بارۀ مسير پيامبر صلى الله عليه و آله از مدينه تا خيبر ثبت كرده است، مختصر و محدود به ذكر سه موضع جغرافيايى خاص: عِصر، صهباء و رجيع مى‌باشد. 1 واقدى چون دسترسى جامع‌ترى به اسناد واقعه داشته است، در بارۀ مسير جغرافيايى مدينه تا خيبر، ما را از جزئيّات بيشترى مطّلع كرده است. 2 در اينجا مستندات تاريخى واقدى را ملاك پژوهش قرار داده، ديگر منابع را حول آن، مورد بررسى قرار مى‌دهيم:
مدينه
ثنيّةالوَداع: واقدى مى‌نويسد: «ثم أخذ على الزَّغابه».
ابوعبيد البكرى آن را زُعابه ضبط كرده است؛ ولى عموم محقّقان، واژه را با غين، صحيح دانسته‌اند و ضبط آن را با عين، اهمال در كتابت مى‌دانند. «زعابه» منطقه‌اى نزديك مدينه و در شمال غربى آن بين «الجرف» و «الغابه» است.
فيروزآبادى آن را محلّ اجتماع سيل‌هاى جارى‌شده، دانسته و به گفتۀ محمّد بن جرير طبرى استناد كرده است كه در كلامش آورده است:
«بين الجرف و الغابة». 3سهيلى، به‌كارگيرى لفظ الغابه در حديث مورد استناد طبرى را مورد انتقاد قرار مى‌دهد و صحيح آن را زغابه مى‌داند. 4اين منطقه، حدّ نهايى وادى عقيق به طرف سمت غربى مقابر شهداى أُحد و محلّ انباشته‌شدن سيل‌هاى عقيق، رانوناء و ... است و امروزه مردم مدينه اراضى آن را الضيقه مى‌خوانند و زغابه را صرفاً بر «مُجتمع سيول» اطلاق مى‌كنند.