100از اين شرايط كه بگذريم، طبق سنن عرب و قبايل و طوايف، هنگام نبردْ نطقهاى تحريككننده و توأم با تحريض به جنگ ايراد مىشود. حقير كاتب در اين خصوص اسناد تاريخى را دقيقاً از نظر گذراندم تا دريابم آيا پيامبر، مسلمانان را براى جنگيدن تحريض كرده است يا خير؟
كم و بيش در اسناد تاريخى در خصوص نطقهاى تند ابوجهل، اشارههاى مستندى داشتيم؛ ولى محمّد صلى الله عليه و آله در آخرين لحظاتى كه ديگر مسلّم بود كه قريش، قصد جان مردمى را كرده است كه به تعبير او پيادگان، گرسنگان و پابرهنگان بودند، سخنانى ايراد كرد كه تأمّل بر كلمههاى آن نشان مىدهد كه او در صحراى بدر، سخنى مُبتنى بر غضب، عصبيّت، تشديد نفرت و تقويت روحيۀ كينهتوزانه بر زبان جارى نساخت و بر حالت انتقامگيرى صحّه ننهاد. تنها ياران خود را چنين هدايت كرد:
«امّا بعد، من شما را بهچيزى بر مىانگيزم كه خدايتان به آن برانگيخته است و از چيزى نهى مىكنم كه خدايتان از آن نهى فرموده است. پرورگار كه منزلت او بسيار بزرگ است، بهحق فرمان مىدهد. صدق و راستى را دوست مىدارد. اهل خير را در مقابل خير، پاداش مىدهد. ذكر او را گويند و مشمول فضل او شوند.
شما در منزلى از منازل حق قرار گرفتهايد و خداوند متعال از كسى چيزى قبول نمىفرمايد؛ مگر اينكه براى رضاى او باشد. همانا صبر و شكيبايى به هنگام سختى، از چيزهايى است كه خداوند بهوسيلۀ آن اندوه را مىزدايد و از غم نجات مىدهد و در آخرت رستگار خواهيد شد.
پيامبر خدا ميان شماست. شما را هشدار مىدهد و امر مىكند. پس امروز شرم كنيد؛ از اينكه بر اعمال شما آگاه است و بر شما سخت غضب كند.
و خداوند مىفرمايد هر آينه دشمنى خدا بزرگتر است از دشمنى با خودتان.
توجّه كنيد به آنچه در كتابش به شما فرمان داده و آيات خود را به شما نشان داده است و پس از خوارى به شما عزّت بخشيده است.
پس به كتاب او تمسّك جوييد؛ تا از شما خوشنود شود. در اين موارد براى خداى خود عهدهدار كارى شويد كه مستوجب آنچه از رحمت و آمرزش وعده