155با وجود اين همه اقوال، چگونه مىتوان حرمت هر نوع مشاجره و مخاصمه را به همۀ فقهاى اهل سنّت نسبت داد؟!
به فرض اين كه اين نسبت درست باشد، جدال در اين فتوا به مخاصمۀ با همراهان و خدمتگزاران و امثال آن تفسير شده است و اين، هيچ رابطهاى با آنچه كه در ايّام حج از حجاج ايرانى سر مىزند، ندارد؛ زيرا شعارها و حركتهاى دسته جمعى حاجيان ايرانى، در رابطه با برائت از مشركين و متجاوزان به حقوق مسلمانان و در راه احياى اصول فراموش شدۀ شريعت است و هرگز با مسلمانان به مخاصمه برنمىخيزند.
بيشتر فقهاى شيعه، جدال را به معناى گفتن «لا واللّٰه، بلى واللّٰه» تفسير كردهاند كه با انجام آن كفارهاى بر مُحرِم واجب مىشود. 1 فقهاى شيعه مدّعى هستند كه در اين مورد، گرچه معناى لغوى جدال وسيعتر از مفهوم فقهى آن است ولى تضييق معناى جدال از باب حقيقت شرعيه مىباشد. 2فقهاى شيعه در اين امر اختلاف كردهاند كه آيا گفتن اين سوگند، اگر از روى صدق باشد هم گناه محسوب مىشود يا امرى است مباح كه فقط در حج موجب كفّاره است. ايشان، با وجود اتفاق نظر در اصل حكم، در خصوصيات آن اختلاف كردهاند و شش نظريه در كلامشان ديده مىشود. 3