114بدين وسيله درهاى سرزمين 1سلامى و آغوش گرم مسلمانان بهروى دشمنى كه مىخواهد از زندگى مسالمتآميز بهرهمند گردد، گشوده شده است.
در پايان اين بحث فشرده، تذكر اين نكته ضرورى است كه گرچه اينگونه برخورد با دشمن - هر چند - متجاوز و توطئهگر، خشن به نظر مىرسد اما در دنبالۀ اين آيات به فلسفۀ نهايى اين برخورد خشونتآميز اشاره شده است:
«كَيْفَ وَ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لاٰ يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلاًّ وَ لاٰ ذِمَّةً»؛ 1 يعنى چگونه در انجام اعلان برائت و دفاع ترديد به خود راه دهيد در حالى كه اگر همين دشمنان متجاوز و توطئهگر بر شما پيروز و مسلّط شوند خشنتر از اين با شما عمل مىكنند و هيچگونه اصول انسانى و قرابت و خويشاوندى و تعهد و قرارداد را رعايت نمىكنند. شما نبايد فريب چربزبانى و زبان نرم فريبكارانۀ آنها را بخوريد كه به ظاهر مىخواهند شما را به نحوى آرام و راضى كنند تا مقاصد شومشان را دربارۀ شما به انجام رسانند. 2
شمول و عموم برائت از مشركان
در ادبيات عرب، استثنا همواره دليل بر عموميت مستثنىمنه محسوب مىشود. بر اساس اين قاعدۀ ادبى، برائت از مشركان شامل همۀ