112در روح ايجاد كرده به موازات عبادات عضوى و اعمال جوارحى آثار بسيار نيكويى در تنوير و اصلاحات نفسى از خود بجاى مىگذارد.
چنانكه حساً درك مىكنيم كه طهارت ظاهرى در پاكى و روشنى نفس تأثير دارد؛ مثلاً هنگامى كه به وضو مىپردازيم و بوسيلۀ اين عمل به طهارت ظاهرى آراسته شديم، در خاتمه اين عمل عبادى يك نوع حالت صفا و انبساط در روان خود احساس مىكنيم كه اين حالت قبل از وضو در ما نبود و علت آن همانطور كه اشاره شد راز بستگى ميان روان و تن است.
حج اين عمل عظيم الهى و عبادى، آنچه را كه ساير عبادات در بر دارد شامل است، بعلاوه رياضتهاى خاصى را نيز دارا مىباشد كه عبارتست از ترك وطن، رنج دادن به تن، گذشتن از مال، گسيختگى از آرزوها، تحمل مشقتها، تجديد پيمان، حاضر شدن در مشاعر و آگاهى بر شعائر.
و اين همه، در سرزمين منا و اعمال مربوط به آن تجلى دارد، گر چه نفوس به حكمت و رموز بعضى از اعمال منا آشنايى ندارند، ولى بايد به قصد انجام امر الهى انجام دهند كه احكامى را كه عقل انسان از درك حقيقت آن عاجز و به كنه معنا و اثراتى كه بر آن مترتب است راه نمىيابد و طبيعت آدمى به آن انس ندارد؛ مانند انداختن هفت سنگ ريز به ستونى معين. پذيرفتن آن نيست مگر به جهت صدور فرمان و قصد امتثال از جهت اين كه فرمان و دستور است و اطاعت از آن واجب.