186كرده است؛ زيرا مىگويد نخستين كس از قريش كه بناى كعبه را پس از ابراهيم عليه السلام تجديد كرد، قصىّبن كلاب بود كه با چوب درخت دوْم و برگ درخت خرما سقف آن را پوشاند. 1 اين مطلب را ازرقى نياورده است. واللّٰه اعلم.
امّا در مورد اين گفتۀ عبدالعزيزبن عمران، در خبرى كه زبيربن بكار آورد و اندازهاش را بيست وپنج ذرع قرار داد، جاى تأمل است؛ زيرا اگر منظور آن استكه قصىّ ارتفاع كعبه را بيست و پنج ذرع قرار داد، اين سخن مخالف اخبار مشهورى است كه مىگويد ابراهيم عليه السلام ارتفاع آن را نُه ذرع قرار داد و قريش هم نُه ذرع بر طولش افزودند. و اگر منظور آن است كه قصى عرض آن را بيست و پنج ذرع قرار داد، عرض شرقى - غربى آن در بناى ابراهيم خليل عليه السلام كمتر از سى ذرع نيست و حتّى فزونتر هم هست كه البته در ميزان اين فزونى اختلاف وجود دارد. بنابراين، منظور عرض آن از جهت شامى و يمانى است كه در اين راستا عرض بيتاللّٰهالحرام سه ذرع - يا كمى بيشتر - از بيست و پنج ذرع كمتر است و هركس پس از ابراهيم خليل عليه السلام كعبه را بنا كرد، تنها روى پايههاى (قبلى) آن بنا كرد، ولى قريش در جهت عرض شرقى - غربى چند ذرعى از پايههاى ساخته شده از سوى حضرت ابراهيم عليه السلام به اقتضاى شرايط، كاستند و حَجّاج نيز از روى لجاجت پس از ابنزبير چنين كرد كه بدان خواهيم پرداخت.
در مورد بناى كعبه از سوى قريش بايد گفت كه در سنت شريف و با روايت صحيح از پيامبر صلى الله عليه و آله ثابت شده است كه خود آن حضرت صلى الله عليه و آله نيز زمانى كه - بنا به اعلام قطعى ابن اسحاق و تنى چند از علما - سى و پنج سال داشتند، شاهد آن بودند. موسىبن عقبه در «مغازى» خود و ابنجماعه در «منسك» بنا به نقل «مغلطاى» از تاريخ يعقوب بن سفيان، سن حضرت را بيست و پنج سال دانسته و ابنخليل نيز در «منسك» خود قاطعانه بر سى سالگى آن حضرت در آن زمان پاى مىفشارد. البته اين روايت معروفى نيست و گويا كلمۀ پنج از كنار سى، افتاده باشد. واللّٰه اعلم.