122اطلاق كرده است.
اگر كسى نيز حق داشته باشد تنعيم را در محدودۀ غير حرم بداند، در مورد كسى كه آخر تنعيم را درست جاده مدينه مرز حرم دانسته است؛ يعنى «ابن ابىزيد» چه بايد گفت؟
نفار كه در سخن ازرقى آمده، بنا به ذكر چند تن (به نون و فاء و الف و راء) است.
و اما در مورد حدّ حرم از سمت جدّه، دو قول آمده است: 1- ده ميل، به گفته ازرقى 1 و ابن ابىزيد 2- حدود هجده ميل، بنا بر آنچه باجى به نقل از «النوادر» ابن ابىزيد دربارۀ فاصلۀ مكه و حديبيه تا منتهاى حدّ حرم از سمت جده آورده است. ازرقى همچنين يادآور شدهاست كه منتهاى حدّ اين سمت، انتهاى نخلستانهاست 2 كه برخىاز نخل هاى آن در حرم و برخى در غير حرم قرار دارد، همچنان كه به گفتۀ شافعى و ابنقصّار، حديبيه نيز چنين وضعى دارد.
ماوردى 3 گويد: حديبيه در محدودۀ غير حرم قرار دارد و «مالك» آنرا جزو حرم مىداند. اين مكان (حديبيه) و نيز نخلستانها امروزه شناخته شده نيستند. مىگويند حديبيه همان چاهى است كه در جادۀ جدّه به چاه شميبى 4 معروف است.
امّا دربارۀ حدّ حرم از سمت يمن، دو نظر وجود دارد: 1- هفت ميل، بنا بر آنچه ازرقى 5 و ابن ابىزيد و سليمان بن خليل آوردهاند 2- شش ميل، كه خود به خط محبّ طبرى در «القرى» آن هم در سه نسخه از آن، ديدم و نمىتوان گفت لغزش نوشتارى و سهو قلم است؛ زيرا در القرى پس از ذكر آن، سخنى را كه ازرقى و ابن ابىزيد آورده، ذكر كرده است.