123جاى مرز در اين سمت، بنا به آنچه ازرقى ¹ ذكر كرده، آبگير (أضاة لِبْن) ² در ثنيّۀ لبن است. اين آبگير را امروزه آبگير ابن‌عقش (أضاة ابن عقش) مى‌گويند كه در آن نشانه‌اى به عنوان حدّ حرم، موجود است.

آنچه دربارۀ حدود حرم به ميل گفته شد، طبق نظر مردم بود، در اين باره از حنفى‌ها مطلبى ديده‌ام كه بسيار شگفت است؛ زيرا قاضى شمس‌الدين سروجى حنفى در مناسك خود به نقل از ابى‌جعفر هنداوى آورده است: مقدار حد حرم، از سمت مشرق، شش ميل و از سمت ديگر دوازده ميل است.

نويسنده «المحيط» مى‌گويد: اين سخن جاى تأمل دارد؛ زيرا در اين سمت، تنعيم قرار دارد كه نزديك به سه ميل از مكه فاصله دارد. و از سمت سوم، سيزده ميل و سرانجام از سمت چهارم، بيست و چهار ميل فاصله دارد. ظاهراً منظور گويندۀ اين سخن، از سمت مشرق، جهت عراق و سمت ديگر (دوم)، تنعيم و از سمت سوم، سمت يمن و منظور از سمت چهارم، جهت جدّه است. آنچه در اين گفته شگفت است، كمىِ فاصله در جهت مشرق و فزونى آن در سه جهت ديگر است. من از اين جهت سمت‌هاى ديگرى را كه ديگران در مورد حدود حرم ذكر كرده و او نيز برشمرده است، ذكر نمى‌كنم؛ زيرا مطمئن نيستم منظور گوينده دقيقاً كدام جهت است و تنها جهت‌هاى معروفى را كه مردم در معيّن ساختن حدود حرم بيان مى‌كنند، معيار قرار داده‌ام كه سمت طائف در راه عرفه از نَمِرَه در وادى عُرَنَه، راه عراق، راه تنعيم و راه يمن است و ملاك اندازه‌گيرى و براى ما، طنابى است كه با ذرع به كار گرفته در مسافت‌هاى كوتاه تقسيم بندى شده است و بنا به گفتۀ محبّ طبرى در شرح تنبيه خود، ملاك اندازه‌گيرى عبارت از يك ذرع دستى است، همچنين يادآور شده كه اندازۀ اين ذرع بيست و چهار انگشت، هر انگشت به اندازه شش جو كنار هم است. من به خط او چنين ديدم. نووى نيز در «تحرير التنبيه» بدان اشاره كرده است.