121يعنى همان سمت عراق قرار دارد.

اما دربارۀ حد حرم از سوى تنعيم، نظر وجود دارد:

1- سه ميل، به‌قول ازرقى ¹ و ابن‌خرداذبه ² و ماوردى ³ وصاحب «مهذّب» وديگران.

2- حدود چهار ميل، به گفتۀ ابن‌ابى‌زيد در النوادر به نقل از چند تن از مالكى‌ها.

3- چهار ميل، بنا به گفتۀ فاكهى.

4- پنج ميل، به گفتۀ ابوالوليد باجى كه عين سخن وى از اين قرار است:

و امّا تنعيم، من در مكه اقامت گزيدم و از بيشتر مردم شنيدم كه (حدّ حرم) پنج ميل (فاصله) است، و طىّ اقامتم در آنجا، نظر مخالفى نشنيدم و اگر ميان تنعيم و مكه، چهار ميل فاصله باشد، لازم مى‌آيد كه ميان مكه و حديبيه، چيزى حدود پانزده ميل باشد؛ زيرا بيش از سه برابر آن فاصله دارد.

در اين گفته و نيز در گفتۀ فاكهى و آنچه ابن ابى‌زيد گفته است، جاى تأمل است و بدان خواهيم پرداختم. از آنچه ابن ابى‌زيد دربارۀ حدّ حرم از اين سمت ذكر كرده، چنين برداشت مى‌شود كه اين حد، تا آخر تنعيم ادامه دارد؛ زيرا مى‌گويد: «بيش از يك نفر از اصحاب ما برآنند كه حدّ حرم پس از جادّۀ مدينه، حدود چهار ميل تا آخر تنعيم است».

ازرقى نظر ديگرى دارد. او مى‌گويد: حدود حرم از راه مدينه و پايين تنعيم در منزلگاه نفار، ⁴ سه ميل است. ⁵ محبّ طبرى نيز در شرح خود بر «التنبيه» نظر ازرقى را ترجيح مى‌دهد؛ زيرا يادآور شده است كه تنعيم اندكى در برابر غير حرم قرار دارد و كسى كه آن را در محدودۀ غير حرم مى‌داند، در واقع نام محلى را به نزديكى‌هاى آن