299خورد.در كارت دقت كن،كسى پيش از اجلش نخواهد مرد.»اين سخن در او سخت مؤثر افتاد و در آن نبرد چندان جنگيد كه پيروز شد.
در روزگار حسن بود كه ملك مظفر بن منصور،سطان يمن در سال 649 به حج آمد.
او با حسن هيچ گونه عداوتى نورزيد و عطاياى زيادى در مكه پراكند و به رؤساى حرم خلعت داد.اين وضعيت چنان بود كه عطاياى او به همۀ خانههاى مكه و بسيارى از حجاج رسيد. 1
سقوط ايوبيان و عباسيان
در اين وقت تحولات بزرگى در جهان اسلام رخ داد كه بر سرنوشت دو دولت بزرگى كه بر مقدّرات سياسى حجاز به مقدار زيادى تأثير داشتند،اثر گذاشت و با حذف آنها سياست وارد مرحله تازهاى شد كه در فصلهاى آتى از آن سخن خواهيم گفت.
ما البته نيازى به اين كه از زوال اين دو دولت سخن بگوييم نداريم.زيرا هر آشناى با تاريخ اسلام مىداند كه مماليك اتراك بر دولت ايوبى شوريدند و در سال 648 آن را از ميان برده سقوطش را اعلام كردند و به جاى آن دولت جديدى كه به اسم مماليك ترك شناخته مىشود،سر كار آوردند.نيز روشن است كه عباسيان پس از آن فسادى كه طى يك دورۀ چهارصد ساله در اساس و بنيانشان رخنه كرده بود با گذراندن يك دورۀ طلايى بالاخره در سال 656 به دست مغولان نابوده شدند و آخرين خليفۀ آنان به قتل رسيد.
شگفت آن كه عوامل شكست اين دو دولت بسيار شبيه يكديگر بود.دستگاه هر دو سلطنت از غلامان ترك استفاده مىكردند تا به مقاصد خويش دست يابند.آنان اين تركان را در ادارۀ امور و تسلط بر مراكز تصميمگيرى قدرت مىدادند و اين امر سبب شد تا مراكز مزبور در پايان عمر اين دولتها،به صورت مراكز مهمى درآمده و امراى ترك توان آن را به دست آورند تا مقدّرات خلافت را در دست گرفته و ظاهر خلافت را به