119

تفصيل مسجد الحرام

تفصيل مسجدالحرام را به قدر مقدور مى‌نويسم:

اولاً«مكّه معظمه»شهرى است بزرگ، كه در ميان دو درّه واقع شده است، و اطراف آن را كوه‌هاى بلند احاطه كرده است، درّه اول كه از طرف دروازه«جدّه»وارد شهر مى‌شود، بالنسبه هم كوچكتر و هم كم عرض‌تر است، دروازه دوم كه ملتقاى ¹ از نزديك «مسجدالحرام»است، كشيده‌تر و عريض‌تر است، در آخر اين دره به«مِنا»و«عَرَفات» مى‌روند، و بالاى«مكه»است و«أبْطَح»در آخر اين درّه است، و آبى كه از«طايِف»به «عرفات»و«منا»و بعد از آن به«مكه»مى‌آيد، از اين دره مى‌آيد، خانه‌ها در ميان اين دو دره واقع شده است و در دامنه كوه و ميان دره ساخته‌اند.

اسامى«مكّه»:

اول«مكّه»است لقلّة مائها ²، و«بَكّه»، لأنّها تَبَكُّ أعناقَ الجبابِرةِ؛ أي تَكْسُرُها، ³«والبَلدالأمين»و«العَرُوْض»و«البَلَد»و«القَرْية»و«اُمُّ القرى»لأنّها أعظم القُرى شأناً، ⁴ و «كوثىٰ»و«ام كوثىٰ»و«قعيقعان» ⁵ و«فاران»و«مقدّسه»و«وادى النمل» ⁶ و«الحاطمه»و