120«الوادى»و«العُرْش»و«الحرم»و«البَرَّه»و«الحرام»و«الصِلاح»بكسر مهمله و«طيبه» و«اُم رُحم»و«معاد»، لقوله: إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّكَ إِلىٰ مَعٰادٍ 1 و عجم آنجا را «مهكه»يعنى موضع ماه مىگفتند، و پيكر ماه را در آنجا نهاده، عبادت مىكردند.
وضع عمارتهاى مكه
وضع عمارتهاى«مكه»خوش وضع، و سه چهار طبقه بالاى هم است، و در هر طبقه اطاقى بزرگ و اطاقى كوچكتر و هالى 2 و راهروى دارد، و اغلب جاى مختصرى براى شست و شو، كه به اصطلاح«مغسل»مىگويند دارد، بناها از سنگ و گچ است، ارسى 3 دارند، نجارى آنها نسبت به«عربستان»بد نيست، درهاى خوب ساختهاند، خانهها بالاى هم واقع است، چهار قلعه محكم سربازى، در بالاى كوههاى چهار طرف دارد، كه در آنها توپ و سرباز است، سربازخانه بزرگى هم، در جلو دروازه«جده»است، تفصيل شهر«مكه»و اخبار آن، اگرچه در حديث و تواريخ بسيار است و همهكس نوشته است، ما هم به قدر مقدور آنچه ديدهايم و مختصرى هم از اخبار سابقه مىنويسيم از احاديث، ان شاء اللّٰه تعالى.
كوههاى اطراف مكّه
كوه اطراف«مكه معظمه»محيط، و بيشتر از سه موضع مال و حيوان نمىتوانند داخل درّه آن شوند، يكى از دروازه«جده»، و ديگرى از در دروازه«منا»، و ديگرى هم از قريب به«قبرستان حضرت ابوطالب»، كه در نزديك دروازه«منا»واقع است، كه از آنجا به «مدينه»مىروند، و در نقشه به دو خط نمودهام.
كوه ابوقبيس