455رجال آنهاست،به هنگام ظهور اسلام و بعد از آن و به ذكر اماكن عشاير و تحولاتى كه در آنها پديده آمده است نمىپردازد.البته شمارى از اماكن را كه او از آنها غفلت ورزيده،فاكهى در اثر خود آورده است.در بحث از محلات نام بسيارى كويها و خانهها را آورده است ولى نظرى كلى و همه جانبه در باب وسعت عمران مكه و شكل و تطورات آن به دست نمىدهد.
نسخهاى كه از اين كتاب كه رشدى صالح ملحس چاپ كرده،متكى به نسخۀ چاپ وستنفلد است كه از روى سه نسخه خطى تصحيح شده است.ملحس آن را با سه نسخۀ ديگر مطابقه نموده است كه همه به روايت ابو محمد اسحاق بن نافع خزاعى است كه آن را عموى پدرش ابو الحسن محمد بن نافع الخزاعى متوفى به سال 350 از او روايت مىكند.
ابو محمد اسحاق خزاعى را فاسى وصف مىكند و مىگويد كه او از بزرگان اهل قرآن و يكى از فصحاى مكه بود.ثقه و حجت بود و هوشى سرشار داشت و در سال 308 درگذشت.
او از نسل نافع بن حارث خزاعى است كه در زمان خلافت عمر بن خطاب والى مكه بود و براى او از صفوان بن اميه دار السجن را خريد.
ابو محمد خزاعى بر كتاب مطالبى افزوده است از جمله دربارۀ اضافاتى از جانب غربى مسجد الحرام به سال 281 و به دار النّدوه تا زمان معتضد و از افزودههاى مقتدر به دار النّدوه. 1
كعبه و مسجد الحرام
قسمت اعظم مكانت و اعتبار مكه پيش از اسلام و بعد از آن،به سبب وجود كعبه است در آنجا.در قرآن كريم از كعبه به نامهاى«بيت الحرام»(مائده:97)«بيت المحرم» (ابراهيم:37)«بيت العتيق»(حج:33)«بيت المعمور»(طور:4)و نيز اشارت رفته كه آن«بيت الله»است(ابراهيم:37،بقره:125 و حج:26)و گاه از آن به«البيت»تعبير شده(بقره:125، 127،128 و آل عمران:96،97 و انفال:35 و حج:26 و قريش:3).
و در باب قدمت آن گفته است: إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنّٰاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبٰارَكاً (آل عمران:96).
در روايات آمده است كه قداست كعبه را سابقهاى دير ساله است و همگان متفقاند كه