442فاسى از كتاب«شفاء الغرام»از زبير،اخبارى در باب واليان مكه مىآورد و نيز از قضات مكه. 1همچنين در«العقد الثمين»در باب مسجد الحرام اخبارى نقل مىكند.و از خليل بن حبشيه و قصى نيز رواياتى نقل شده. 2ولى بزرگترين كتابها در باب اماكن مكه در اعصار اوليۀ اسلامى،همانا كتاب عمر بن شبّه و ازرقى و فاكهى است.
اخبار مكه از ابن شبه
سخاوى گويد كتاب عمر بن شبّه در تاريخ مكه به روش ازرقى و فاكهى است. 3اين كتاب در قرن هشتم هجرى معروف بوده است.ابن نديم آنجا كه از پديد آمدن خط عربى ياد مىكند،مىگويد كه در كتاب مكۀ عمر بن شبه و به خط او خواندم كه مرا قومى از علماى مصر خبر دادند. 4و سخاوى گويد كه فاسى بر كتاب ابن شبّه دست نيافت ولى دوست ما ابن فهد آن را به خط خود نوشت. 5فاسى گويد كه پندارم مكه من به خط يكى از يارانمان كه از حافظان حديث بود ديدم كه عمر بن شبّه را تأليفى است در اخبار مكه كه من آن را نديدهام ولى پندارم به همان شيوۀ تاريخ ازرقى و فاكهى باشد. 6
بلاذرى در انساب الاشراف مطالبى از ابن شبّه مىآورد كه بعضى از آنها مربوط است به مردانى از اهل مكه ولى نمىتوان جزما گفت كه از كتاب تاريخ مكۀ او بوده است.بويژه آن كه بلاذرى نام كسانى را كه از آنها روايت كرده مىبرد بدون اينكه از كتابهاى آنان ذكرى به ميان آورد. 7
ابن حجر در كتاب«فتح البارى فى شرح صحيح البخارى»تصريح كرده كه از كتاب اخبار مكۀ ابن شبّه،ده بار روايت كرده در باب كعبه و كيفيت نماز در آن و تكبير رسول-ص- نزد آن و تقسيم اموال آن و حديث نبوى از تنظيم آن و تصوير مريم بر ديوار آن در حالى كه