174كه در طول تاريخ اسلام تغييرات و دگرگونيهاى اساسى در آن رخ نداده است،در شناخت آن اماكن،محقق را مددكار است.

هر چه زندگى اقتصادى در اين دو شهر شكوفاتر مى‌شده،بر اهميت راه نيز مى‌افزوده است.در ايامى كه مكه اهميت ديرين خود را به عنوان مركز حج يا به عنوان يك بازار براى كاروانهايى كه از يمن مى‌آمده‌اند حفظ كرده بود،مدينه هم بعد از هجرت،شكوفايى شگرفى حاصل كرده بود زيرا علاوه بر امنيت،شمار باشندگان آن نيز فزونى گرفته و براى فعاليت و كار،ميدان مناسبى شده بود.چون فتوحات مسلمانان گسترش يافت و دولت اسلامى نيرومند و نيرومندتر گرديد،زندگى اقتصادى در مدينه هم شكوفايى ديگرى حاصل كرد.حتى با آن كه مقرّ خلافت به شام منتقل گرديد،باز هم مدينه اهميت خود را حفظ كرده بود.زيرا مكان گرفتن خلفا در شام،هرگز موجب آن نشد كه مردم مدينه شهر خود را ترك گويند.مدينه مركز حيات فكرى و بزرگترين مراكز حيات اقتصادى بود.

توجه خلفا به مدينه و سعى در رساندن عطاياى خود به اهل آن،و بذل مال و جوايز به رجال اين شهر،در حصول اين مقصود مؤثر بودند.

اين شكوفايى تا اواسط قرن سوم هجرى ادامه داشت،از آن روزگار به سبب بروز عواملى اوضاع مدينه از حيث اقتصاد دگرگون شد و اين امر در راههاى ارتباطى هم تأثير بسيار داشت.

راه بين مكه و اقاليم شمالى آن؛يعنى شام و مصر،از ساحل دريا مى‌گذشت تا به جحفه مى‌رسيد. ¹جحفه ميقات اهل مصر و شام بود اگرچه حجاج به مدينه نمى‌آمدند ولى اگر به مدينه مى‌آمدند ميقاتشان از ذو الحليفه بود. ²

نظر به اين كه حج يكى از فروع دين اسلام است،خلفا به آن اهميت بسيار مى‌دادند و در ايجاد و فراهم آوردن وسايل راحت حجاج،سعى وافر به كار مى‌بردند.زيرا اهميت و اعتبار حج اهميت و اعتبار اسلام بود.از اقدامات ضرورى كه در اين راه مبذول داشتند،بهتر كردن راهى بود كه حجاج در اين سفر مى‌پيمودند.

از جملۀ اين كارها يكى تأمين آب و مأواى مسافران بود،بخصوص نيازمندانشان.واقع