88بالا رفت. آنگاه كه ابراهيم آمد از آنان پرسيد، پس از من چه كسى نزد شما آمد؟ هاجر پاسخ داد: مردى نيكوكار از مردم، و جريان را شرح داد. ابراهيم گفت: همانا اين شخص جبرئيل عليه السلام بوده است. ¹

6 - گفتار ياقوت حموى

ياقوت حموى در معجم، ذيل واژۀ «زمزم» شرحى دارد؛ از جمله دربارۀ جوشيدن آب زمزم، به وجه ديگرى اشاره كرده و آن جوشيدن آب از زير گونۀ اسماعيل در زمين بوده است.

او مى‌نويسد: «ثُمَّ سَمِعتْ أصواتَ السِّباع فَخَشيتْ عَلىٰ وَلَدِها فَاَسْرَعتْ تشتدّ نحوَ اسماعيل فَوَجدتْهُ يَفْحَصُ الْمٰاءَ مِنْ عَينٍ قَدْ انْفَجَرَتْ مِنْ تَحْتِ خَدِّهِ قِيل: بَلْ مِنْ تَحْتِ عَقِبِهِ...» ² هاجر در ميان صفا و مروه بود كه زوزۀ درندگان را شنيد. از بيم جانِ فرزندش، سرآسيمه دويد كه اسماعيل را ديد با آبى كه از زير گونه‌اش جوشيده بازى مى‌كند و برخى گويند اين آب از زير پاى اسماعيل جوشيد.