89
7 - گفتار مقدسى
مطهّر بن طاهر مقدسى نيز در چگونگى جوشش آب زمزم به اقوال مذكور اشاره دارد؛ از جمله مىنويسد:
«قالوا و فحص اسماعيل بِرِجْلِهِ الأرض فنبع الماء من تحت عقبه و قيل بل أتاه جبرئيل فَرَكَضَهُ رَكْضَةً فٰارَ مِنْهُ الْمٰاء...» 1
«گويند اسماعيل با پاى خود بر زمين ساييد كه بر اثر آن از زير پاشنۀ پاى او آب جوشيدن گرفت. و نيز گويند: اين از ضربت جبرئيل بود كه بر زمين كشيد و آب فوران كرد.»
تحليل نهايى بحث
اين بود گزيدهاى از آنچه دربارۀ زمزم و عامل جوشش آن در كلام مفسّران و مورّخان و منابع روايى و تاريخى آمده است. در تحليل نهايى بايد به چند نكته توجّه داشت:
الف: حوادثى از اين قبيل؛ از جمله خوارق عادات است كه در سرگذشت پيامبران و اولياى خدا بسيار رخ مىدهد و چيزى دور از دانش و خرد نيست و تجاربى است كه به