150ابوالفضل كه از رجال «دولت عثمانى» بود، و تاريخ پدرش را اكمال و تذئيل ¹ كرد، و «شيخ ابوطاهرِ» معروف، و از شعرا «شكرى»، ناظم «سليم نامه»، و از معاصرين، «مشتاق» و غيرهم منسوب به اين شهر، تلگراف خانه، سرباز خانه، مريض خانه، «مسافرخانه»، «فرّاش» خانه، ارك حكومت و غيره دارد، اهالى «بتليس» خيلى غريب دوست، و در محبوبى اخلاق، مثل اهالى «ماردين» و «حلب» هستند. (انتهى)

منزل دهم تاتوان

پنج ساعت، ده محقرى است از ارامنه، در كنار «درياچه وان» [ارامنه «تاتوان» غريب دوست و زنانشان مسافر نوازاند.]

درياچه وان

اطراف درياچه سى فرسخ مساحت شده، و دامنۀ كوهستان و دورش تمام كوهستان، [و] دهات اكراد، چند عدد كشتى باركش از «وان» به «اخلاط» و ساير دهات مى‌رود، و آب درياچه تلخ و شور است.

درياچه وان اسم قديم‌اش «ارسيساپالوس»، يعنى بحيره «ارجيش» بود، اتّساع اين بحيره طولاً صد و چهل، و عرضاً شصت كيلومتر است، رودخانه‌هاى «كَواش» و «مِكس» و «اخلاط» و «عادل جواز» و «ارجيش» و «بندماهى» و «محمودى» به اين بحيره مُنْصَب مى‌شوند، چهار جزيره دارد اما دو عددش مسكون است: اول «جزيره آختمار» است، كه در آن جزيره كليساى بزرگ ارامنه، يكى از آثار قديمه است، اين كليسا در سال (653) ميلادى در داخل يك قلعۀ متين، كه جزيره را «دائراً مادار» ² محيط است بنا گرديد، بعد از آن كه شهر شهير «آنى» پايتخت أرامنه، از جانب «دولت سلاجقه» فتح گرديد، «قاتوغيكوس» ارامنه، در سال (507) هجرى به اين جا آمد، امروز بعد از خليفه اوچ كليساى «ايروان»، كه تواريخ صفوّيه اسامى آنها را «كتله كوز» ضبط كرده، خليفۀ معتبر