131كه منافات با بودن ميقات ديگر ندارد و در ديگر مواضع هم كشتى براى احرام متوقف مىشده است و سابقين هم در اين موارد دستور دقت و احتياط نمىدادهاند.
امروز كه طياره يكسره به جدّه مىرود و از اختيار همه كس خارج مىباشد، تكليف آسانتر است؛ چون جدّه اوّل نقطۀ امكان مىباشد، به اين جهت، بيشتر مسافران هوايى در جدّه محرم مىشوند با آنكه شرط احرام را همه در ميقات و محاذى آن مىدانند؛ اگر محاذات با اقرب مواقيت را در مورد ضرورت كافى بدانيم، بين جدّه و مكه با چندين ميقات، محاذات خط دايرهاى دارد. فقط ميقات مسجد شجره و جحفه و يلملم است كه از اين دواير شعاع جده بيرون است. بنابراين با تجديد نيست و تكرار تلبيه در موارد احتمالى، احتياط هم رعايت مىشود.
با همۀ اين حسابها ميل دارم اگر بتوانم خود را به ميقات معين و تصريح شده برسانم ولى اين احتياط از جهت وضع مزاجى و تنگى وقت و نبودن وسيلۀ منظم و تعبيت عدهاى از حجاج، خلاف احتياط است! اگر فردى از پا درآمد يا در بيابان سوزان و بىآب، حادثۀ عمومى پيش آمد يا به حج نرسيديم مورد مسؤوليت خدا و سرزنش خلق خواهيم بود. چه، بالاتر از هر وظيفه جان و حيثيت مسلمانان است و شريعت ما شريعت سهله است و اولياى دين فرمودهاند: در مورد دو وظيفه اسهل را انجام دهيد؛ اينگونه احتياطها گاهى خلاف احتياط را دربردارد. هم دين را از مرحلۀ عمل بيرون مىبرد و هم