1125مشاهد متبرك عنوان كرده است 1 و در فرهنگ فارسى معين به ديدار كردن، رفتن به مكان مقدس تعبير مى‌شود 2 ضمن آن‌كه دهخدا زيارت را به مشاهد متبرك و بقعه‌ها رفتن و دعايى كه به عنوان تشرف باطنى براى امامان و امامزاده‌ها و اوليا خوانند، معنى مى‌كند. 3 براى زيارت مزارات يا همان اماكن و جايگاه‌هاى مقدس اسلامى افرادى كه در آن‌جا حضور پيدا مى‌كنند به زاير معروفند. واژۀ زاير را عميد به معناى زيارت كننده و يا ديدار كننده و يا به كسى اطلاق مى‌شود كه براى زيارت و يا ديدار با امامزاده يا مكانى مقدس حضور پيدا مى‌كند، مى‌نويسد 4 و معين نيز آن را به زيارت كننده و جمع آن را زوار معنى كرده است. 5
هر جا كه يك شخصيت مذهبى مدفون شد، تحولات سياسى - اجتماعى و حتى اقتصادى را سبب گشت. محل دفن كه گاهى يك روستايى بيش نبود، با پيشرفت عمرانى و مهاجرت معتقدين، بافت شهرى به خود گرفت كه براى نمونه مى‌توان از شهرهايى همچون مشهد، نجف، كربلا، قم، سمرقند، بخارا و امثال آنها و نواحى همانند ناحيه پنجكيت در تاجيكستان و ناحيه سيده زينب در سوريه و ده‌ها جاى ديگر نام برد كه اماكن مقدس اسلامى در اين مناطق باعث جذب زاير و توريست بوده و منبع درآمد زايى بسيار بالايى براى اهالى آن ديار به حساب مى‌آيد. ايجاد مشاغل مختلف در جوار مرقد آن بزرگواران، علاوه بر دلبستگى‌هاى دينى و مذهبى، به نوعى حكايت از وابستگى‌هاى اقتصادى نيز مى‌كند.
در اين مقاله به مراسم و مناسك موجود در تعدادى از مزارات خراسان و ماوراء النهر در قالب چهار كشور ايران، تاجيكستان، افغانستان و ازبكستان پرداخته تا شايد گوشه‌هايى از سنت‌هاى موجود در آن اماكن مقدس اسلامى را بتوان معرفى نمود.