148

حج، درگسترۀ زمان و پهنۀ تاريخ

حج، همان آهنگ زيارت كعبه و انجام مناسكى است كه در طى قرون و اعصار به شكلهاى گوناگون ظهور مى‌كند و كعبه اولين خانه‌اى است كه به منظور عبادت تودۀ مردم بنا نهاده شده و اوّلين مركزى است كه عبادت كنندگان را به سوى خود جذب نموده است:

«إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنّٰاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبٰارَكاً وَ هُدىً لِلْعٰالَمِينَ فِيهِ آيٰاتٌ بَيِّنٰاتٌ مَقٰامُ إِبْرٰاهِيمَ وَ مَنْ دَخَلَهُ كٰانَ آمِناً وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللّٰهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعٰالَمِينَ » ¹.

تعبير از پايگاه كعبه به «بَكَّه» كه به معناى «ازدحام و تراكم جمعيت» است نشان مى‌دهد كه كعبه محورى جهانى بوده كه از هر سوى عالم در گسترۀ زمان، به آن رجوع نموده و در اثر انبوه جمعيت، جايگاه آن به «بكّه» نامگذارى شده است.

هنگامى‌كه كعبه به عنوان قبلۀ رسمى مسلمانان اعلام شد، پيروان كيش حضرت موسى - كليم‌اللّٰه - اعتراض كردند كه: چگونه عنوان قبله از بيت‌المقدس به كعبه انتقال يافت؟ وحى نازل شد كه: سابقۀ كعبه بيش از ديگر بناهاى مذهب عمومى است و كعبه اولين خانه‌اى است كه براى عبادت بندگان الهى بنا نهاده شده و به منظور هدايت همگان تأسيس شده است، چه اينكه با بركتهاى فراوان و گوناگون همراه مى‌باشد و هدايت آن مخصوص به عصر خاص يا ويژۀ نژاد معينى نيست، بلكه براى همۀ جوامع بشرى خواهد بود. لذا از دير باز تمام اقوام و مللى كه به پرستش معتقد بودند به كعبه احترام مى‌گذاشتند و به علل گوناگونى تكريم آن را