135الأخرين است، وقتى به مكه مشرف شد ديد مردمى كنار كعبه طواف مى‌كنند، فرمود:

«هكذا كانوا يطوفون فى الجاهلية» در جاهليت هم چنين اشواط سبعه داشتند و دور اين كعبه مى‌گشتند، اسلام نيامده است تا همان سنت جاهلى را ادامه دهد:

«انّما أُمروا انْ يطوفوا بها ثمّ ينفروا الينا فيعلمونا بولايتهم و مودّتهم و يعرضوا علينا نصرتهم، ثم قرء قوله سبحانه و تعالىٰ:

فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النّٰاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ » ¹ فرمود: دور اين سنگهاى بى اثر، گشتن، در جاهليت هم بود، اين تعبير كه «احجار كعبه سود و زيانى نمى‌رساند»، بطور مكرر در بيانات اهل بيت آمده است، تا زائران كعبه بدانند كه در كنار آن «كعبۀ گِل»، «كعبه دل» كه اصل ولايت و رهبرى است محفوظ است.

در نهج البلاغه آمده كه:

«الٰاتروْنَ انّ اللّٰه سبحانه اختبر الأوّلين من لدن آدم - صلوات اللّٰه عليه - الى الأخرين من هذا العالم باحجار لا تضرّ و لا تنفع و لاتبصر و لا تسمع فجعلها بيته الحرام الّذى جعله للناس قياما» ² خداوند با اين سنگها - كه در تقرّب و تبعّد آن سود و زيانى نيست - مردم را امتحان كرده است. احجار كعبه را بوسيدن براى آن نيست كه اين حجر سود و زيانى دارد. امام باقر فرمود: مردم موظفند كه اطراف اين سنگها بگردند اما بعد از طواف به بارگاه والاى ما بار يابند، مودّتشان و نصرتشان و آمادگيشان و

«حضور حاضر و قيام الحجة بوجود الناصر» را بر ما عرضه كنند، بعد اين كريمه را قرائت كرد: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النّٰاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ » 12 يعنى پروردگارا! دلهاى گروهى از مردم را به فرزندان من مشتاق كن.

اين كريمه در قبال كريمۀ سورۀ حج دو پيام دارد؛ يعنى مردمى كه از نقاط دور و نزديك به حرم خدا مشرف مى‌شوند موظفند دو كار انجام