136دهند: يكى اينكه با بدن، دور آن سنگهايى كه «لا تضرّ و لا تنفع» است بگردند وديگراينكه باجان، دورحرم ولاى اهل‌بيت‌و رهبرى على - عليهم السلام - و اولاد او طواف كنند، پيام اول با ابدان مردم كار دارد، آن پيام را خدا به عهدۀ ابراهيم خليل گذاشته و فرمود: تو اعلان كن مردم مى‌آيند. «وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجٰالاً وَ عَلىٰ كُلِّ ضٰامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ » ¹ اما وقتى مردم با جان بيايند تا ولايشان را به اهل‌بيت عرضه كنند و آمادگى خود را براى فداكارى و نثار جان وايثار مال عرضه نمايند «حضور الحاضر و قيام الحجة بوجود الناصر» محقق مى‌شود. آن كار را ابراهيم خليل از خدا خواست يعنى، تسخير دلهاى مردم كه به اطراف كعبه دل بگردند به عهدۀ تو است.

امام باقر - عليه السلام - فرمود:اين طواف صورى بى‌روح‌در جاهليت هم بود. اشواط سبعه و قربانى سابقه داشت، «هكذا يطوفون كانوا فى الجاهلية» واسلام آمد تا به مردم بگويدكه: از طواف كنار كعبۀ سنگ و گِلى كه «لا تضرو لا تنفع»، آمدن به حضور امام و عرض نصرت كردن متمم حج است.

حج بدون رهبرى، ناقص است

به فرمودۀ امام باقر - عليه‌السلام - حجّى كه رهبرى در آن حضور و ظهور ندارد حج ناقص است «من الحجّ لقاء الامام» البته اين اختصاص به حج ندارد، و تمثيل است نه تعيين؛ يعنى نه تنها

«من تمام الحج لقاء الامام» بلكه

«من تمام الصلاة لقاء الامام»، «من تمام الصيام لقاء الامام»، «من تمام الزكاة لقاء الامام». در پايان حديث

«بنى الاسلام على الخمس» ²سخن از