209نزديكى خداوند سبحان به بندگان داراى مراتب و درجاتى است كه با طىّ هر مرحله مى‌توان به مرحلۀ بعد رسيد؛ با اين ويژگى كه پيمودن هر مرحله، به نيايش فروغ تازه‌ترى مى‌بخشد و به دعا جذبۀ ويژه عطا مى‌كند. اين مراتب، كه برخى از آنها از برخى ديگر نزديك‌تر است، برابر آيات قرآن كريم عبارت است از:

1. بر اساس آيۀ شريفۀ وَ إِذٰا سَأَلَكَ عِبٰادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدّٰاعِ إِذٰا دَعٰانِ ¹آنچنان قرب الهى محقّق است كه به پيامبرش نفرمود: «تو در جواب سائل چنين بگو» بلكه خود سبقت جسته و مستقيماً به پاسخ مبادرت فرموده و نزديكى خود را به بندگان متذكر شده است.

2. خداوند به شخص محتضر از حاضران كنار بستر وى نزديك‌تر است ليكن آنان اين قرب خاص الهى را نمى‌بينند؛ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَ لٰكِنْ لاٰ تُبْصِرُونَ . ²

3. خداوند به انسان از شريان خون و وريد حياتى او نزديك‌تر است: نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ . ³

4. خداوند به انسان از خود انسان نزديك‌تر است. تصور صحيح اين مرحله و نيز فهم درست بيان نورانى اميرمؤمنان(ع) كه

«هُوَ فِى الأشياءِ عَلى غَيْرِ مُمازجَةِ، خارِجُ مِنْها على غَيْرِ مُباينَةٍ» ، ⁴ در پرتو آيۀ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ ⁵ميسور است.

حج‌گزار بايد مراحل مزبور را پشت سرنهاده، به انتهاى آن برسد. البته اين ادراك، تنها براى موحدان خالص و راستين حاصل مى‌شود.

خلاصه اينكه، در قرب الهى ترديدى نيست. تنها حجابْ بين عبد و مولا همان بنده و گناهان اوست؛

«لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ خَلْقِهِ حِجابٌ غَيْرُ خَلْقِهِ» ، ⁶

«أنّ الراحِلَ إليك قَريبُ المَسافَةِ